ΚΥΡΙΑΚΗ Η´ ΛΟΥΚΑ, Μνήμη τῶν Ἁγίων Μαρτύρων καὶ Ὁμολογητῶν Γουρία, Σαμωνᾶ καὶ Ἀβίβου, 15 Νοεμβρίου 2026,

(12/11/2023), (Αριθμ. 51B)

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Η Η´ Κυριακή του Λουκά πέφτει φέτος στο διάστημα μεταξύ της εορτής της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων και των Προεορτίων της Εισόδου της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Ναό. Υπενθυμίζω ότι η περίοδος χαρακτηρίζεται από τους Εἱρμούς του Κανόνος των Εισοδίων της Θεοτόκου «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου», που ψάλλονται ως Καταβασίες, με τις συνήθεις διαφοροποιήσεις και την κατάληξη «ταύτης τὴν εἴσοδον» στις Ὠδές, και το Κοντάκιον «Ὁ καθαρώτατος ναός», ως προχειρισμό επίσης της εορτής των Εισοδίων.

2. α. Στο Τυπικό τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καταγράφεται επίσης ότι τελείται και η μνήμη του Αγίου Ἰακώβου «τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ Θεολόγου», υιών Ζεβεδαίου, ενώ το Συναξάριον (Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae) παρέχει μία σύντομη βιογραφική αναφορά για τη δράση του μεταξύ των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, τη φυλάκισή του από τον τετράρχη Ηρώδη στην Καισάρεια της Παλαιστίνης και το σφαγιασμό του διά μαχαίρας. Στο αυτό σημείωμα υπογραμμίζεται ότι ο ίδιος είχε μείνει στα Ιεροσόλυμα ενώ ο αδελφός του Ιωάννης μετά την Ανάληψη του Χριστού και την Κοίμηση της Θεοτόκου «κατέλαβε τὴν Ἔφεσον διδάσκων ἐν αὐτῇ».

β. Οι τρεις αναφερόμενοι Μάρτυρες και Ομολογητές έζησαν επί βασιλέως, ως λέγει το Συναξάριον, Διοκλητιανού και ο Κανόνας της εορτής αναφέρεται σ᾽ αυτούς.

 

Β. 1. Το Αποστολικό Ανάγνωσμα είναι ένα από τα πιο κεντρικά αποσπάσματα, τα οποία θα αποτελέσουν τη βάση ερμηνείας του σκοπού της αποκαλύψεως του Τριαδικού Θεού και της Θείας Οικονομίας για τον τρόπο της Ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός από τους Άγιο Γρηγόριο το Θεολόγο και τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας σε ένα πλαίσιο όχι μόνο συνοδικών αποφάσεων των Οικουμενικών Συνόδων Β´-Δ´, αλλά και νηπτικής αγωγής και θεολογικής ερμηνευτικής ορολογίας της πίστεως και της συγκρότησης της Εκκλησίας. Συγχρόνως αυτό το απόσπασμα παρέχει κατά τρόπο οραματικό τη φωτοειδή θέαση της παρουσίας του Ενανθρωπήσαντος Λόγου ως του Θεού της ειρήνης, που αίρει όλες τις αντιθέσεις και διασπάσεις του ανθρωπίνου γένους στην ίδια τη ζωή και την ιστορία του. Έτσι, η άρση της αντίθεσης Ισραήλ και εθνών ανάγεται στην ίδια την άρση της αντίθεσης του αντίθεου ανθρώπου και των αντίθεων πνευμάτων κατά του ζωοδότη Θεού με τον Ενανθρωπήσαντα να αναλαμβάνει «ἐν αὐτῷ» το γκρέμισμα του μεσότοιχου, και γι᾽ αυτό τα πάντα τελούνται «ἐν ᾧ» εν Αγίω Πνεύματι.

 

Γ. 1. Το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα, γνωστό και ως η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, προέρχεται από το δέκατο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Στην αρχή του κεφαλαίου ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς πληροφορεί ότι ο Χριστός είχε επιλέξει (ἀνέδειξεν ὁ Κύριος) ακόμη εβδομήντα Μαθητές «καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς ἀνὰ δύο πρὸ προσώπου αὐτοῦ εἰς πᾶσαν πόλιν καὶ τόπον οὗ ἤμελλεν αὐτὸς ἔρχεσθαι». Στο πλαίσιο αυτής της προετοιμασίας, που όπως φαίνεται γινόταν δημόσια, όπως, άλλωστε, και το κήρυγμα του Χριστού γινόταν δημόσια, κατενώπιον του ὄχλου, χωρίς να γίνεται, δηλαδή, φυλετική διάκριση στο ακροατήριο, σηκώθηκε ένας νομικός και ρώτησε πειρακτικά το Χριστό: «Διδάσκαλε, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;». Ο νομικός της περικοπήςς είναι σπουδαστής του Μωσαϊκού Νόμου, προετοιμαζόταν, δηλαδή, ή να εισέλθει στη τάξη των Φαρισαίων, ή ανήκε στη φυλή Λευΐ, και γι᾽ αυτό και η προσφώνηση Διδάσκαλε προς το Χριστό είναι ειρωνική.

2. Έχουμε ήδη σημειώσει ότι ο Χριστός κήρυττε τη βασιλεία του Θεού και την αιώνια ζωή ως γεγονός που άρχισε να πραγματοποιείται με τις θεοσημίες, η ερώτηση, όμως, του νομικού είναι μία ερώτηση που ουσιαστικά αναιρεί το κήρυγμα του Χριστού ως του διενεργούντος την ανακεφαλαίωση των προφητικών επαγγελιών, καθώς ο νομικός μεταφέρει τη συζήτηση προς μία ανιστορική εσχατολογία, υπερβαίνει κατά ταύτα ακόμη και τη φαρισαϊκή υποκρισία, των οποίων Φαρισαίων οι ερωτήσεις προς το Χριστό κινούνταν επί του πρακτέου στην ιστορία. Η απάντηση- ερώτηση του Χριστού μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο του νομικού: Τί λέει ο Νόμος επ᾽ αυτού; O νομικός απαντά με βάση το Λευιτικό και το Δευτερονόμιο: «Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν». Η απάντηση του Χριστού επαναφέρει το νομικό επί του πρακτέου: «τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ». Ο Ευαγγελιστής Λουκάς σημειώνει ότι η επιπλέον ερώτηση του νομικού περί του ποιός είναι ο πλησίον έγινε: «θέλων δικαιοῦν ἑαυτόν», που σημαίνει ή ότι ο ίδιος θέλησε να πει στο Χριστό ότι τηρεί το νόμο, γιατί τηρεί τις εντολές για τον πλησίον, που για το νομικό είναι μόνο οι ομόφυλοί του του Ισραήλ, πράγμα που δεν τηρούσε ο Χριστός κηρύσσων στους όχλους και διενεργών τις θεοσημίες σε ανθρώπους αδιακρίτως φυλής, ή ακόμη ότι ο ίδιος ο Χριστός δεν ήταν γνήσιος Ιουδαίος, καθώς είχε προσφέρει το κήρυγμά του ακόμη και στους Σαμαρείτες. Εξάλλου, στο Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο διαβάζουμε ότι οι Ιουδαίοι είχαν αμφισβητήσει την Ισραηλιτική καταγωγή του Χριστού υβρίζοντάς τον: «Οὐ καλῶς λέγομεν ἡμεῖς ὅτι Σαμαρείτης εἶ σὺ καὶ δαιμόνιον ἔχεις;» (Ἰω. η´, 48). Η δεύτερη εκδοχή συνάγεται και από την εν συνεχεία παραβολή του Χριστού, σύμφωνα με την οποία ο ποιήσας το έλεος δεν ήταν ούτε ο ιερεύς, ούτε ο Λεϋίτης αλλά ένας άγνωστος Σαμαρείτης. Ο Χριστός καλεί το νομικό να πράττει, όπως και ο Σαμαρείτης: «Πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως», χωρίς να επαναλάβει τα παραπειστικά λόγια του νομικού περί αιωνίου ζωής. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς πληροφορεί ότι μετά από την εντολή του Χριστού να ενεργεί στο βίο, όπως ο καλός Σαμαρείτης, ο νομικός κατά την πορεία τους εισήλθε σε ένα χωριό, για να εξαφανισθεί: «Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτοὺς καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά» (Λουκ. η´, 38).

3. Με την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, ουσιαστικώς ο Χριστός ευθέως ομιλεί ότι είναι αυτός ο Σαμαρείτης, ο ποιών το μέγα έλεος, παίρνοντας τη θέση του πλησίον προς τον κάθε άνθρωπο και καλώντας τον άνθρωπο όχι να βρει τον πλησίον αλλά να γίνει ο πλησίον για τον κάθε συνάνθρωπό του, σπάζοντας τις ποικίλες αποκλειστικότητες και συμβάσεις της ζωής.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Ἐφεσ. β´, 14-22: «14 αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, 15 τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην, 16 καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· 17 καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, 18 ὅτι δι᾽ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα. 19 ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ, 20 ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, 21 ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· 22 ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Λουκ. ι´, 25-37: «25 Καὶ ἰδοὺ νομικός τις ἀνέστη ἐκπειράζων αὐτὸν καὶ λέγων· Διδάσκαλε, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω; 26 ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν· Ἐν τῷ νόμῳ τί γέγραπται; πῶς ἀναγινώσκεις; 27 ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν·28 εἶπε δὲ αὐτῷ· Ὀρθῶς ἀπεκρίθης· τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ. 29 ὁ δὲ θέλων δικαιοῦν ἑαυτὸν εἶπε πρὸς τὸν Ἰησοῦν· Καὶ τίς ἐστί μου πλησίον; 30 ὑπολαβὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἰεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν· οἳ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν καὶ πληγὰς ἐπιθέντες ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμιθανῆ τυγχάνοντα. 31 κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. 32 ὁμοίως δὲ καὶ Λευΐτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, ἐλθὼν καὶ ἰδὼν ἀντιπαρῆλθε. 33 Σαμαρείτης δέ τις ὁδεύων ἦλθε κατ᾽ αὐτόν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐσπλαγχνίσθη, 34 καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον, ἐπιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτῆνος ἤγαγεν αὐτὸν εἰς πανδοχεῖον καὶ ἐπεμελήθη αὐτοῦ· 35 καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελθών, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ καὶ εἶπεν αὐτῷ· ἐπιμελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅ,τι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρχεσθαί με ἀποδώσω σοι. 36 τίς οὖν τούτων τῶν τριῶν πλησίον δοκεῖ σοι γεγονέναι τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς; 37 ὁ δὲ εἶπεν· Ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ᾽ αὐτοῦ. εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως».

  

Ματθαίου τοῦ Ἀποστόλου καὶ Εὐαγγελιστοῦ,Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026, (16/11/2025), (Αριθμ. 50Α. 1/ 2026)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Στο Τυπικὸν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας αναγράφεται η εορτή ως εξής: «ἄθλησις τοῦ ἁγίου καὶ πανευφήμου ἀποστόλου καὶ εὐαγγελιστοῦ Ματθαίου [....]. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ τοῦ ἁγίου καὶ κορυφαίου τῶν ἀποστόλων Πέτρου τῷ συγκειμένῳ τῇ ἁγιωτάτῃ Μεγάλῃ Ἐκκλησίᾳ». Μάλιστα, πρέπει να αναφέρω ότι προεβλέπετο το ίδιο ευαγγελικό ανάγνωσμα, όπως στο σύγχρονο Τυπικό, αλλά ως προς το αποστολικό ανάγνωσμα καταγράφεται διπλή εκδοχή: Πρὸς Ἐφεσίους δ´,7-13, ή Α´ Κορινθ. δ´, 9-16, αμφότερα έχοντα ως περιεχόμενο το έργο των Αποστόλων. Επιπλέον, ας σημειωθεί ότι το προαναφερθέν Ἀποστολείο είχε αποτελέσει ένα σημαντικό εκκλησιαστικό τοπόσημο για την Κωνσταντινούπολη, καθώς σ᾽αυτό εορτάζονταν εορτές με μνήμες των Αποστόλων, των οποίων τα λείψανα δεν είχαν μεταφερθεί και εναποτεθεί στην Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, ή εορτές που σχετίζονταν επίσης και με την αυτοκρατορική παρουσία, ή με τη συμμετοχή των αξιωματούχων της δημόσιας ζωής και της αυτοκρατορικής εθιμοτυπίας.

2. α. Ο Απόστολος Ματθαίος, γιος του Αλφαίου, αυτάδελφος του Απόστολου Ιάκωβου, καταγόταν και αυτός από τη Γαλιλαία, όπως όλοι οι Δώδεκα Απόστολοι, μία περιοχή ανοιχτή προς τα έθνη, σε αντίθεση με την Ιουδαία με την ισχυρή παρουσία των Φαρισαίων και ασφαλώς τα Ιεροσόλυμα με κέντρο το Ναό, κέντρο όλου του Ισραήλ, εγχώριου, της διασποράς και των προσηλύτων, αν και εκεί, με την επέμβαση της Ρωμαϊκής αρχής, είχε σπάσει εν μέρει η ιουδαϊκή αποκλειστικότητα με την επιβολή ακόμη και Αρχιερέα εκ Παρθίας, εκ των αιχμαλώτων Ισραηλιτών υπό των Πάρθων, και η σφραγίς εδίδετο στον Αρχιερέα από το βασιλέα των Ιουδαίων κατά την περίοδο της Ηρωδιανής Δυναστείας. Ο Απόστολος Ματθαίος ήταν τελώνης, φοροεισπράκτορας, κατώτερος, δηλαδή, υπάλληλος της ρωμαϊκής αρχής, της τάξης των τελωνών, η οποία δεν έχαιρε τιμής από τον κόσμο, είτε γιατί τους αντιμετώπιζε ως συνεργάτες της κατοχικής αρχής, είτε γιατί και οι ίδιοι οι τελώνες, προκειμένου να προσποριστούν κάποιο προσωπικό όφελος, έκαναν κατάχρηση της εξουσίας. Εξ αυτής της φήμης και το ειρωνικό σχόλιο των Φαρισαίων που ακούμε στο σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: «διατί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν;».

β. Πάντως, ο Απόστολος Ματθαίος αποτελεί ιδιαίτερη προσωπικότητα, καθώς έχει γράψει το Ευαγγέλιό του στα εβραϊκά, μάλλον αραμαϊκά της εποχής του Χριστού, και μεταφράστηκε στα Ελληνικά, ίσως στην περιοχή της Παλαιστίνης, όπου πρωτοκήρυξε, πορευθείς εν συνεχεία προς τα έθνη στην περιοχή της Αιθιοπίας. Η μετάφραση στη λεγόμενη κοινή ελληνική γλώσσα πρέπει να θεωρηθεί φυσική συνέπεια, καθώς ήταν η καθημερινή γλώσσα των λαών όχι μόνο της Μεσογείου της ελληνιστικής περιόδου, διαδόχου του βασιλείου του Μ. Αλεξάνδρου και των επιγόνων, αλλά και της περιόδου της κατάκτησής τους από τους Ρωμαίους, οι οποίοι στη νομοθεσία τους χρησιμοποιούσαν τη λατινική γλώσσα. Ωστόσο, η ελληνική υπήρξε η γλώσσα της καθημερινότητας αλλά και της επιστήμης, της συνεννόησης των λαών και του πολιτισμού, της μελέτης ολόκληρης της κλασικής γραμματείας. Ας αναλογισθούμε επιπλέον ότι ήδη από τις αρχές του 3ου π. Χ. αιώνα, με ορόσημο την περίοδο του Πτολεμαίου Β´ του Φιλαδέλφου (309-246), στην Αλεξάνδρεια είχε μεταφραστεί η Παλαιά Διαθήκη στα ελληνικά. Είναι το γνωστό σε όλη την εκκλησιαστική ελληνόφωνη γραμματεία και τη λειτουργική χρήση κείμενο των Εβδομήκοντα (Ο´), στο οποίο γίνονται και πλείστες παραπομπές και στα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Αυτό είναι το λειτουργικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο αφομοιώθηκε καθ᾽ όλη τη ζωή της Εκκλησίας, αναφέροντας εν συνόψει, όπως είναι οι Ψαλμοί, τα Κοινωνικά προ της Θείας Μεταλήψεως, τα Προφητικά Αναγνώσματα, τα Κοντάκια, οι Κανόνες και οι Καταβασίες, η νηπτική πράξη και η εικονογραφία, η ερμηνευτική Πατερική Γραμματεία, η συνοδική πράξη, αλλά και η εν γένει Λογοτεχνία και η καθημερινή ζωή των Ορθόδοξων λαών. Τώρα, το πώς τυρβάζονται οι βιβλικοί θεολόγοι, είναι μια δική τους ιστορία, τα «παράλληλα ρήματα».

γ. Η αρχή και η κατακλείδα του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου είναι οι σημαντικοί πόλοι ένταξης στην κοινή μαρτυρία τόσο των αυτοπτών του Χριστού όσο και στη σύνολη αγιογραφική καταγραφή. Ο Απόστολος Ματθαίος αρχίζει τη γενεολογία του Χριστού φτάνοντας στον Αβραάμ. Ουσιαστικά υπερβαίνει το Μωσαϊκό Νόμο, συνδέοντας την καταγραφή του με το βιβλίο της Γενέσεως και τελειώνει με την προτροπή του Αναστάντος Χριστού στους ένδεκα (Ματθ. κη´, 16-20) να πορευτούν στα έθνη διδάσκοντας όσα εκείνος τους δίδαξε και να βαπτίσουν τους προσερχόμενους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και ότι θα είναι για πάντα μαζί τους. Ανεξάρτητα από τις συζητήσεις των βιβλικών θεολόγων για τη χρονολόγηση της κατακλείδος, το βέβαιο είναι ότι η αγιοτριαδική βαπτισματική ομολογία, που αποτέλεσε, εξάλλου, και τον πυρήνα των πρώτων βαπτιστηρίων Συμβόλων Πίστεως και εν συνεχεία του Συνοδικού Συμβόλου Πίστεως Νικαίας- Κωνσταντινουπόλως, υιοθετηθέντος ως του λειτουργικού Συμβόλου Πίστεως όλων των Ορθοδόξων, αποτελεί πράξη των ίδιων των Αποστόλων. Είναι η κυρίαρχη μαρτυρία της Αποστολικής κοινότητας, βάσει της οποίας διακρίνεται από τον Ισραήλ και την αναφορά του πρώτου άρθρου του Δεκαλόγου περί του μόνου ενός Θεού, του Κυρίου του σύμπαντος Κόσμου και ουδενός ετέρου.

δ. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην αρχή του Κατά Μάρκον Ευαγγελίου τίθεται ως θέμα ότι πρόκειται για το Ευαγγέλιο του Χριστού, στο Κατά Λουκάν η αναφορά γίνεται στους αυτόπτες και γενομένους υπηρέτες του Λόγου με τα προδρομικά γεγονότα για τη γέννηση του Προδρόμου Ιωάννη, ενώ η γενεαλογία του στο τέταρτο κεφάλαιο, εκκινεί από το Χριστό προς τους φερόμενους κατά σάρκα Ισραήλ προγόνους και φτάνει στη δημιουργία του Αδάμ. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης με την αρχή: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος...», τον οποίο ομολογεί ως το δημιουργό του κόσμου, συνδέει με ένα τρόπο οικουμενικό το Λόγο, που ενηνθρώπησε (σὰρξ ἐγένετο), δηλαδή το Χριστό, με την πρώτη ημέρα της δημιουργίας του κόσμου κατά το βιβλίο της Γενέσεως:«Ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν. 2 ἡ δὲ γῆ ἦν ἀόρατος καὶ ἀκατασκεύαστος, καὶ σκότος ἐπάνω τῆς ἀβύσσου, καὶ πνεῦμα Θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος. 3 καὶ εἶπεν ὁ Θεός· γενηθήτω φῶς· καὶ ἐγένετο φῶς. 4 καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ὅτι καλόν· καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ὅτι καλόν· καὶ διεχώρισεν ὁ Θεὸς ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους. 5 καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ἡμέραν καὶ τὸ σκότος ἐκάλεσε νύκτα. καὶ ἐγένετο  ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα μία».

ε. Με μία ενιαία θέαση των καίριων σημείων των τεσσάρων Ευαγγελίων μπορούμε να σημειώσουμε ότι σ᾽ αυτά δρα ο Λόγος του Θεού Πατρός, άσαρκος, ένσαρκος και έν προοπτική ως «ἀοράτως συνών», ή Πνευματικώς ορώμενος προς μία πανοραματική ώθηση, η οποία εκβάλλει στο μυστήριο του βαπτίσματος και της Θείας Λειτουργίας ως έργο του Αγίου Πνεύματος, όπως αποτυπώνεται στις Πράξεις, τις Επιστολές και την Αποκάλυψη της εγρήγορσης και της συνεχούς αναμονής, μία θέαση που βρίσκεται, επομένως, συναπτά προς την αγιογραφική καταγραφή και το Σύμβολο της Πίστεως Νικαίας- Κωνσταντινουπόλεως.

 

Β. Το Αποστολικό Ανάγνωσμα, προερχόμενο από την Επιστολή Προς Ρωμαίους, μία από τις πλέον σημαντικές Επιστολές του Απόστολου Παύλου με θέματα που απασχόλησαν και απασχολούν τη χριστιανοσύνη για τη δικαιοσύνη ως δικαίωση, περί χάριτος, καλών έργων αλλά και για τη δικαιϊκή αντίληψη περί απολύτου, ή απλού προορισμού, θέματα που ουκ ολίγη ευθύνη φέρουν οι καλούμενοι θεολόγοι της Δύσης και μεταφορά στην Ορθόδοξη Ανατολή, όπως είναι φυσικό σ᾽ ένα κόσμο ανοιχτό, ωστόσο για την εκκλησιαστική ζωή των Ορθοδόξων το παρόν Αποστολικό Ανάγνωσμα παρέχει ερείσματα ομολογίας περί της πίστεως στον Κύριο Ιησού Χριστό ως κοινού αγαθού προς όλη την ανθρωπότητα, το άνοιγμα προς τα έθνη χωρίς διάκριση προς τον Ισραήλ, μία θέαση επίσης του κόσμου και της ζωής θεολογικής και νηπτικής προσεγγίσεως με την επίκληση του ονόματος του Κυρίου Ιησού Χριστού αδιαλείπτως και το θεμέλιο της πνευματικής πατρότητος για την πορεία της κατά Χριστόν βιωτής των Ορθοδόξων χριστιανών, ό,τι αποτελεί το φιλοκαλικό ήθος των Ορθοδόξων, που ευαγγελίζονται εν τω ονόματι του Θεού της ειρήνης όχι μόνο την ειρήνη που υπερέχει του όποιου διανοήματος και συστήματος σκέψης, αλλά που αγωνιά πραγματικά για την ειρήνη όλης της ανθρωπότητος ως κοινωνίας αδελφών και συνασκητών, μία πρόταση οικουμενικότητας και διαλλαγής.

 

Γ. Το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα αναφέρεται στην κλήση για την αποστολική διακονία του Απόστολου και Ευαγγελιστή Ματθαίου. Δεν πρέπει να μας δημιουργούνται ερωτηματικά που ο εξιστορών είναι ο ίδιος ο Ματθαίος· αυτός είναι ένας τρόπος των άκρως αγιακών προσώπων, τα οποία αποκρύπτουν την ταυτότητά τους, όταν είναι θέματα είτε που αφορούν στο κοινό της Εκκλησίας, είτε από άκρα συνοχή και έκσταση στο ίδιο το γεγονός. Εξάλλου, η άμεση ανταπόκριση του Ευαγγελιστή αποδεικνύει ότι βρίσκονται στο σπίτι του Ματθαίου, πράγμα που σημαίνει και την άμεση ενημέρωση των οικείων του. Κι ενώ δεν παρέχεται κάποια μαρτυρία για τη συζήτηση στο σπίτι, καταγράφεται το πικρό σχόλιο εν είδει ερωτήματος από Φαρισαίους, προφανώς της Καπερναούμ: «διατί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν;». Μας είναι γνωστό ότι ο Χριστός πολεμήθηκε κυρίως από τους Φαρισαίους της εποχής του, τους με μεγάλα λόγια τιμητές του Νόμου και των Προφητών, όπως γίνεται σε κάθε εποχή από τους εκάστοτε φαρισαίους. Είναι δε γεγονός ότι ο Χριστός τους αντιμετώπισε ευθέως χρησιμοποιώντας ελεγκτικά τα ίδια τους επιχειρήματα. Οι Φαρισαίοι, ως θεωρούντες εαυτούς δικαίους, δεν είχαν ανάγκη θεραπείας και ιατρείας, συν που θεωρούσαν εαυτούς και αναμάρτητους. Θέτοντας το θέμα της θεραπείας και του ελέους ο Χριστός δεν έχει σκοπό να κάνει αντιρρητική συζήτηση με τους Φαρισαίους, αλλά να κηρύξει μετάνοια για όλους τους βασανισμένους ανθρώπους, μία μετάνοια που είναι η αρχή της πραγματικής ένταξης στην Εκκλησία.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Ῥωμ. ι´, 11- ια´, 2: «11 λέγει γὰρ ἡ γραφή· πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ καταισχυνθήσεται. 12 οὐ γὰρ ἔστι διαστολὴ Ἰουδαίου τε καὶ Ἕλληνος· ὁ γὰρ αὐτὸς Κύριος πάντων, πλουτῶν εἰς πάντας τοὺς ἐπικαλουμένους αὐτόν· 13 πᾶς γὰρ ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου σωθήσεται. 14 πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς ὃν οὐκ ἐπίστευσαν; πῶς δὲ πιστεύσουσιν οὗ οὐκ ἤκουσαν; πῶς δὲ ἀκούσουσι χωρὶς κηρύσσοντος; 15 πῶς δὲ κηρύξουσιν ἐὰν μὴ ἀποσταλῶσι; καθὼς γέγραπται· ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελιζομένων τὰ ἀγαθά! 16 Ἀλλ᾿ οὐ πάντες ὑπήκουσαν τῷ εὐαγγελίῳ· Ἡσαΐας γὰρ λέγει· Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; 17 ἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δὲ ἀκοὴ διὰ ῥήματος Θεοῦ.18 ἀλλὰ λέγω, μὴ οὐκ ἤκουσαν; μενοῦνγε εἰς πᾶσαν τὴν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καὶ εἰς τὰ πέρατα τῆς οἰκουμένης τὰ ρήματα αὐτῶν. 19 ἀλλὰ λέγω, μὴ οὐκ ἔγνω Ἰσραήλ; πρῶτος Μωϋσῆς λέγει· ἐγὼ παραζηλώσω ὑμᾶς ἐπ᾿ οὐκ ἔθνει, ἐπὶ ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ ὑμᾶς. 20 Ἡσαΐας δὲ ἀποτολμᾷ καὶ λέγει· εὑρέθην τοῖς ἐμὲ μὴ ζητοῦσιν, ἐμφανὴς ἐγενόμην τοῖς ἐμὲ μὴ ἐπερωτῶσι. 21 πρὸς δὲ τὸν Ἰσραὴλ λέγει· ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα. ια΄ 1 Λέγω οὖν, μὴ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ; μὴ γένοιτο· καὶ γὰρ ἐγὼ Ἰσραηλίτης εἰμί, ἐκ σπέρματος Ἀβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν. 2 οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεὸς τὸν λαὸν αὐτοῦ ὃν προέγνω».

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Ματθ. θ´, 9-13: «9 Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν εἶδεν ἄνθρωπον καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, Ματθαῖον λεγόμενον, καὶ λέγει αὐτῷ· ἀκολούθει μοι. καὶ ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ. 10 Καὶ ἐγένετο αὐτοῦ ἀνακειμένου ἐν τῇ οἰκίᾳ, καὶ ἰδοὺ πολλοὶ  τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες συνανέκειντο τῷ ᾿ Ιησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. 11 καὶ ἰδόντες οἱ Φαρισαῖοι εἶπον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· διατί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν; 12 ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀκούσας εἶπεν αὐτοῖς· οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ, ἀλλ᾿ οἱ κακῶς ἔχοντες. 13 πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν ἔλεον θέλω καὶ οὐ θυσίαν. οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους, ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν».

  

ΚΥΡΙΑΚΗ Ζ´ ΛΟΥΚΑ, Ἡ σύναξις τῶν Ἀρχιστρατήγων Μιχαὴλ καὶ Γαβριήλ, καὶ τῶν λοιπῶν Ἀσωμάτων Δυνάμεων,8 Νοεμβρίου 2026,  9/11/2025, (29/10/2023), (Αριθμ. 49Γ)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

  

Α. 1. α. Σύμφωνα με το Τυπικὸν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας η σύναξις του Αρχαγγέλου Μιχαήλ ετελείτο στο ναό «τῷ ὄντι ἐν τοῖς Ἀδδᾶ», με λιτή που ξεκινούσε «ἕωθεν» από τη Μεγάλη Εκκλησία, περνούσε από το Φόρο του Κωνσταντίνου και πορευόταν νοτιότερα στην περιοχή Αδδά, η οποία συνόρευε, ή συνυπήρχε με το παρεκκλήσιο του Αγίου Θωμά, μεταξύ του λιμένος του Ιουλιανού και του Κοντοσκαλίου. Των Αρχαγγέλων υπήρχαν στην Κωνσταντινούπολη ακομη 3-4 ναοί, αλλά αυτός «ἐν τοῖς Ἀδδᾶ» συνδεόταν με τη Μεγάλη Εκκλησία και ήταν ο αρχαιότερος, του πέμπτου αιώνα, πράγμα συσχετίζει την εορτή και με τις θεολογικές συνέπειες των αποφάσεων της Γ´ Οικουμενικής Συνόδου εν Εφέσω και του Όρου της Χαλκηδόνος, ως έχει επισημανθεί και στην ανάπτυξη της προηγούμενης Κυριακής, ως εξής:

β. [Η εορτή της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων θα πρέπει να εισήλθε στο εορτολόγιο την περίοδο, ή περί αυτήν, εν σχέσει και με τον καθορισμό της εορτής των Χριστουγέννων με παγίωσή της μετά την Γ´ Οικουμενική Σύνοδο το 431, οπότε και ερμηνεύθηκαν πλείστα όσα χωρία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης σε μία ενότητα θεοφανικών γεγονότων, ως εξαγγελίες και προτυπώσεις του Ασάρκου Μεγάλης Βουλής Αγγέλου, του Κυρίου Σαβαώθ, του Κυρίου της Δόξης, του αυτού και Eνσάρκου κατά την Ενανθρώπηση, όμως σε διάκριση με τα πρόσωπα των ασωμάτων δυνάμεων, τους αγγέλους, οι οποίοι διακονούν στο Μυστήριο της Θείας Οικονομίας καθόλη την πορεία της μεταπατορικής ιστορίας του ανθρώπινου γένους έχοντες παγιωθεί στην πορεία της τελειώσεως. Είναι, εξάλλου, μία περίοδος που ακόμη και η νηπτική πράξη της Εκκλησίας με τα μοναστηριακά κέντρα της τίθεται συνοδικά με τους κανόνες λειτουργίας τους, και αρχίζει να διαμορφώνεται ο εβδομαδιαίος λειτουργικός κύκλος με τη Δευτέρα ημέρα αφιερωμένη στις ασώματες δυνάμεις κατά την τάξη της δημιουργίας και της διακονίας].

γ. Στο Συναξάριον (Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae) η καταγραφή της εορτής ως συνάξεως παρέχεται μετά από μία μικρή θεολογική εισαγωγή περί δημιουργίας του κόσμου με τη βουλή του Θεού και με πρώτο κτίσμα τις αγγελικές και ουράνιες δυνάμεις. Επισημαίνεται η εξ υπηρηφανείας αποστασία του ταξιάρχη Σαμαήλ, «ἑαυτόν νομίσας θεόν», και του τάγματος αυτού και η σύναξις των εννέα ταγμάτων από τον αρχάγγελο Μιχαήλ και η παραδοχή της κτιστότητός των, με τη σημείωση στο Συναξάριον: «Ἡ τοιαύτη οὖν συγκρότησις ὠνομάσθη σύναξις τῶν ἀσωμάτων, τοῦτ᾽  ἔστιν προσοχὴ καὶ ὁμόνοια καὶ ἕνωσις».

2. Η υμνολογία της εορτής φέρει το φωτοειδές αποτύπωμα αφενός των Προφητικών Αναγνωσμάτων, τη συνεπή δομή του περιεχομένου των τριών Κανόνων της εορτής ως προς τις εννέα βιβλικές Ωδές, την ενότητα Παλαιάς και Καινής Διαθήκης υπό το χωρίο «Ὁ ποιῶν τοὺς Ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα, καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα» των Ψαλμών 103 (104:4), 147 (148,1), και Ἑβρ. α´, 7, όπως επίσης του Αποστολικού Αναγνώσματος Ἑβρ. β´, 2-10 και του Ευαγγελικού Αναγνώσματος της ημέρας Λουκ. ι´, 16- 21: «16 ῾Ο ἀκούων ὑμῶν ἐμοῦ ἀκούει, καὶ ὁ ἀθετῶν ὑμᾶς ἐμὲ ἀθετεῖ· ὁ δὲ ἐμὲ ἀθετῶν ἀθετεῖ τὸν ἀποστείλαντά με. 17 ῾Υπέστρεψαν δὲ οἱ ἑβδομήκοντα μετὰ χαρᾶς λέγοντες· Κύριε, καὶ τὰ δαιμόνια ὑποτάσσεται ἡμῖν ἐν τῷ ὀνόματί σου. 18 Εἶπε δὲ αὐτοῖς· ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα. 19 ἰδοὺ δίδωμι ὑμῖν τὴν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καὶ σκορπίων καὶ ἐπὶ πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ, καὶ οὐδὲν ὑμᾶς οὐ μὴ ἀδικήσῃ. 20 πλὴν ἐν τούτῳ μὴ χαίρετε, ὅτι τὰ πνεύματα ὑμῖν ὑποτάσσεται· χαίρετε δὲ ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 21 ᾿Εν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ ἠγαλλιάσατο τῷ πνεύματι ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ εἶπεν· ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις· ναί, ὁ πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο εὐδοκία ἔμπροσθέν σου».

3. Η φωτοείδεια της εορτής έχει μεταφερθεί, εξάλλου, στην παράδοση της καθόλου λειτουργικής, νηπτικής και εικονολογικής πράξης της Ορθοδόξου Εκκλησίας, όπου κυριαρχεί ο Μεγάλης Βουλής Άγγελος Ιησούς Χριστός, ο Ων και Παντοκράτωρ και οι αγγελικές δυνάμεις με την εξαίρετο θέση της Θεοτόκου. Γι᾽ αυτό κέντρο της Ορθοδόξου Θεολογίας είναι η θεία χάρη και η Ανάσταση του «ἀεὶ συνόντος» Χριστού και όχι η πτώση και η αμαρτία και η συνεπαγόμενη ενοχή, που κατατρώγει τη Δυτική Θεολογία όλων των αποκλίσεων και συνθλίβει τον άνθρωπο.

 

Β. 1. α. Το Αποστολικό Ανάγνωσμα είναι ένα από τα συγκλονιστικότερα αποσπάσματα της Προς Εβραίους Επιστολής, γιατί σε μία οραματική θέαση της δημιουργίας του σύμπαντος κόσμου, ορατών και αοράτων, ο Απόστολος Παύλος εκδιπλώνει με ένα δραματικό τρόπο το μυστήριο της Θείας Οικονομίας στην ιστορία του σύμπαντος κόσμου, την πτώση των αντίθεων δυνάμεων, στην ιστορία του ανθρώπινου γένους και τη Θεοφάνεια του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός και αρχηγού της σωτηρίας και τελειωτή των πάντων από κτίσεως κόσμου. Στο όραμά του συμπλέκεται η μαρτυρία περί του υποφαινομένου εν μορφή του Αρχιστρατήγου Κυρίου, κατά το «εἶδεν ἄνθρωπον ἐστηκότα ἐναντίον αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥομφαία αὐτοῦ ἐσπασμένη ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ» κατενώπιον Ιησού του Ναυή στην Ιεριχώ (πρώτο Προφητικό Ανάγνωσμα), με τον Άγγελο της Θεοφάνειας στον κριτή Γεδεών στη βελανιδιά εν Εφραθά, δηλαδή τη Βηθλεέμ, τον προχειρισμό της Θείας Ευχαριστίας και την όραση Γεδεών με την φοβερή ομολογία: «Οἴμοι Κύριε, Κύριε! ὅτι εἶδον τὸν Ἄγγελον Κυρίου πρόσωπον πρὸς πρόσωπον. Καὶ εἶπεν αὐτῷ Κύριος. Εἰρήνη σοι, μὴ φοβοῦ, οὐ μὴ ἀποθάνῃς. Καὶ ᾠκοδόμησεν ἐκεῖ Γεδεὼν θυσιαστήριον τῷ Κυρίῳ, καὶ ἐκάλεσεν αὐτό, Εἰρήνη Κυρίου, ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης», δηλαδή περί του Κυρίου της ειρήνης εν Βηθλεέμ, και εντέλει με το φοβερό όραμα του Δανιήλ και την υπακοή του στον αποκαλύφθέντα του ως ομοίωση υιού ἀνθρώπου: «Καὶ πῶς δυνήσεται ὁ παῖς σου, Κύριε, λαλῆσαι μετὰ τοῦ Κυρίου μου τούτου; καὶ ἀπὸ τοῦ νῦν οὐ στήσεται ἐν ἐμοὶ ἰσχύς, καὶ πνοὴ οὐχ ὑπελείφθη ἐν ἐμοί. Καὶ προσέθετο, καὶ ἥψατό μου ὡς ὅρασις ἀνθρώπου, καὶ ἐνίσχυσέ με καὶ εἶπέ μοι· Μὴ φοβοῦ ἀνὴρ ἐπιθυμιῶν, εἰρήνη σοι, ἀνδρίζου καὶ ἴσχυε. Καὶ ἐν τῷ λαλῆσαι αὐτὸν μετ᾿ ἐμοῦ, ἴσχυσα καὶ εἶπα. Λαλείτω ὁ Κύριός μου, ὅτι ἐνίσχυσάς με», του τρίτου Προφητικού Αναγνώσματος. Σημειωτέον ότι ο όρος υιός ανθρώπου είναι προχειριστικός τίτλος για τον ενανθρωπήσαντα Υιό και Λόγο.

β. Ό,τι αναφέρεται, λοιπόν, στο Αποστολικό Ανάγνωσμα στον υιό ανθρώπου αφορά στο μυστήριο της Θείας Οικονομίας του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και το σκοπό της ενανθρωπήσεως που έγινε δι᾽ ημάς και διά την ημετέραν σωτηρία, τουτέστιν η γέννηση, τα πάθη, ο σαρκί θάνατος, η ανάσταση και ο δοξασμός, ως λέγεται: «ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι᾽ ὃν τὰ πάντα καὶ δι᾽ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι», συνεπιμαρτυρούντος του Θεού Πατρός και συμπαρομαρτούντος του Αγίου Πνεύματος κατά τον προς ημάς «μερισμό», ήτοι κατά την ιδία ημών οικείωση, ως ερμηνεύει και ο μέγιστος εν θεολόγοις Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.

 

Γ. 1. Το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα είναι η κατακλείδα από το όγδοο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Μετά τη θεραπεία του δαιμονιζόμενου στη χώρα των Γαδαρηνών ο Χριστός επέστρεψε στην άλλη όχθη της λίμνης της Γεννησαρέτ, αφού οι Γαδαρηνοί τον είχαν παρακαλέσει να φύγει από τα μέρη τους. Εκεί, λέει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, τον περίμενε με αγωνία ο ὄχλος. Όπως έχω ήδη σημειώσει επανειλημμένα, ο Χριστός κηρύττει και ενεργεί τις θεοσημίες δημόσια προς όλους τους ανθρώπους, στον πολυεθνικό όχλο της Γαλιλαίας, σε Ισραηλίτες, και ποικίλους εθνικούς, γιατί ο Ενανθρωπήσας Λόγος ανακαίνισε αδιακρίτως όλο το ανθρώπινο γένος, ως Δημιουργός, Κύριος και Βασιλεύς πάσης της κτίσεως, όπως λέμε στο Σύμβολο της Πίστεως: Καὶ εἰς ἕνα Κύριον, Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ... οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος».Εξάλλου, στον πρώτο στίχο του κεφαλαίου λέγεται ότι ο Χριστός γυρνούσε σε πόλεις και χωριά κομίζοντας το Ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού: «Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ καθεξῆς καὶ αὐτὸς διώδευεν κατὰ πόλιν καὶ κώμην κηρύσσων καὶ εὐαγγελιζόμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ δώδεκα σὺν αὐτῷ».

2. Περνώντας, λοιπόν, και πάλι στην αντίπερα όχθη, στο σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα διαβάζουμε ότι προσήλθε για βοήθεια στο Χριστό ο Αρχισυνάγωγος Ιάειρος, πέφτοντας στα πόδια του και παρακαλώντας τον να σώσει τη δωδεκαετή κόρη του, που ήταν ετοιμοθάνατη. Η στάση του Ιάειρου, δεδομένης και της θέσεώς του, με τις ιάσεις να επιτελούνται στους ιερούς τόπους του Ισραήλ, ήταν μία στάση μετανοίας και ουσιαστικής ομολογίας ότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού. Καθοδόν προς το σπίτι του Ιαείρου, κι ενώ οι όχλοι, πλήθος ανθρώπων ασυγκράτητο κόντευε να τους συνθλίψει, έχουμε τη θεραπεία της αιμορροούσας γυναίκας, που άγγιξε με ακατανίκητη πίστη και μόνο το ιμάτιο του Χριστού. Ο Χριστός παριστάνει άγνοια για την εξελθούσα από αυτόν δύναμη, για να δείξει στους ανθρώπους ότι είναι τέλειος άνθρωπος και όχι κάποιο εξωπραγματικό φανταστικό όν, ενώ συγχρόνως επαινεί πατρικώς, ως ο Δημιουργός, (θύγατερ), την αιμορροούσα για την πίστη της: «Θάρσει, θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην». Και, ενώ μιλούσε με την αιμορρούσα, έρχεται η πληροφορία ότι η κόρη του Αρχισυνάγωγου πέθανε. Ο Χριστός λέγει ότι δεν πέθανε, αλλά ότι κοιμάται. Εν συνεχεία εισέρχεται στο σπίτι, έχοντας μαζί του τους τρεις Μαθητές, οι οποίοι εν συνεχεία ήταν παρόντες και στη Μεταμόρφωση, Πέτρος, Ιάκωβος και Ιωάννης. Ο Χριστός πιάνει το χέρι της κόρης και με το λόγο του καλεί το κορίτσι να σηκωθεί. Το κορίτσι επανέρχεται στη ζωή, και ο Χριστός ζητάει να φάει, για να καταδειχθεί ότι η επάνοδος στη ζωή ήταν πραγματικό γεγονός. Στους αυτόπτες του γεγονότος δίνει την εντολή, να μην πουν σε κανέναν τίποτα, γιατί ο Χριστός δεν ενεργούσε τις θεοσημίες και τα θαύματα, για να εντυπωσιάσει τους ανθρώπους, να τους επιβληθεί καταδυναστευτικά με τη θεϊκή του δύναμη, καταργώντας την ελευθερία τους, αλλά παιδαγωγώντας τους, και πρώτους απ᾽ όλους τους Μαθητές του, να τους κάνει δεκτικούς της επαγγελίας ότι ήγγικε η βασιλεία του Θεού, διενεργούμενη από το Χριστό κατά τις επαγγελίες των Προφητών, να αναγνωρίσουν από τις επιτελούμενες θεοσημίες ότι είναι ο Υιός του Θεού, ο Κύριος και Δημιουργός παντός του ανθρώπινου γένους, που αίρει το μεσότοιχο μεταξύ της ζωής και του θανάτου, οδηγώντας τον άνθρωπο στη βασιλεία του Θεού, που δεν έχει τέλος, αναιρώντας ουσιαστικά το φόβο της απώλειας. Έτσι θεραπεύει μια γυναίκα από τον όχλο, ανασταίνει και την κόρη του Ιάειρου, και, μάλιστα, εκτός Συναγωγής, αναιρώντας συγχρόνως και την ιουδαϊκή αποκλειστικότητα των ιερών τόπων.

3. Στην Πατερική ερμηνευτική, όπως ενσωματώθηκε στις συνοδικές ερμηνευτικές διατυπώσεις για το μέγα μυστήριο της Ενανθρωπήσεως του Λόγου, η καταγραφή του γεγονότος της ανάστασης της κόρης του Ιάειρου μας οδηγεί στην ομολογία ότι ο Χριστός είναι ο Θεάνθρωπος, δρα τις θεοσημίες ως ο Θεός, όμως χρησιμοποιώντας ταυτοχρόνως το χέρι και την ανθρώπινή του φωνή, είναι ο ένας και ο αυτός, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, γι᾽ αυτό και είναι για το ανθρώπινο γένος ο εγγυητής όχι μόνο του ανακαινισμού αλλά και της εισαγωγής μας κατά χάρη στην άκτιστη ζωή της Αγίας Τριάδος, στη βασιλεία του Τριαδικού Θεού.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Ἑβρ. β´, 2-10: «2 εἰ γὰρ ὁ δι᾽ ἀγγέλων λαληθεὶς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καὶ πᾶσα παράβασις καὶ παρακοὴ ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, 3 πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχὴν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διὰ τοῦ Κυρίου, ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη, 4 συνεπιμαρτυροῦντος τοῦ Θεοῦ σημείοις τε καὶ τέρασι καὶ ποικίλαις δυνάμεσι καὶ Πνεύματος ῾Αγίου μερισμοῖς κατὰ τὴν αὐτοῦ θέλησιν. 5 Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην τὴν μέλλουσαν, περὶ ἧς λαλοῦμεν, 6 διεμαρτύρατο δέ πού τις λέγων· τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; 7 ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ᾽ ἀγγέλους, δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφάνωσας αὐτόν, 8 πάντα ὑπέταξας ὑποκάτω τῶν ποδῶν αὐτοῦ· ἐν γὰρ τῷ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντα οὐδὲν ἀφῆκεν αὐτῷ ἀνυπότακτον. νῦν δὲ οὔπω ὁρῶμεν αὐτῷ τὰ πάντα ὑποτεταγμένα· 9 τὸν δὲ βραχύ τι παρ᾽ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν ᾿Ιησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον, ὅπως χάριτι Θεοῦ ὑπὲρ παντὸς γεύσηται θανάτου. 10 ἔπρεπε γὰρ αὐτῷ, δι᾽ ὃν τὰ πάντα καὶ δι᾽ οὗ τὰ πάντα, πολλοὺς υἱοὺς εἰς δόξαν ἀγαγόντα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σωτηρίας αὐτῶν διὰ παθημάτων τελειῶσαι».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Λουκ. η´, 41-56: «41 καὶ ἰδοὺ ἦλθεν ἀνήρ, ᾧ ὄνομα Ἰάειρος, καὶ οὗτος ἄρχων τῆς συναγωγῆς ὑπῆρχε· καὶ πεσὼν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ παρεκάλει αὐτὸν εἰσελθεῖν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, 42 ὅτι θυγάτηρ μονογενὴς ἦν αὐτῷ ὡς ἐτῶν δώδεκα καὶ αὕτη ἀπέθνῃσκεν. Ἐν δὲ τῷ ὑπάγειν αὐτὸν οἱ ὄχλοι συνέπνιγον αὐτόν. 43 καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ῥύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, ἥτις ἰατροῖς προσαναλώσασα ὅλον τὸν βίον οὐκ ἴσχυσεν ὑπ᾽ οὐδενὸς θεραπευθῆναι, 44 προσελθοῦσα ὄπισθεν ἥψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, καὶ παραχρῆμα ἔστη ἡ ῥύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς. 45 καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· Τίς ὁ ἁψάμενός μου; ἀρνουμένων δὲ πάντων εἶπεν ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ· Ἐπιστάτα, οἱ ὄχλοι συνέχουσί σε καὶ ἀποθλίβουσι καὶ λέγεις τίς ὁ ἁψάμενός μου; 46 ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· Ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ᾽ ἐμοῦ. 47 ἰδοῦσα δὲ ἡ γυνὴ ὅτι οὐκ ἔλαθε, τρέμουσα ἦλθε καὶ προσπεσοῦσα αὐτῷ δι᾽ ἣν αἰτίαν ἥψατο αὐτοῦ ἀπήγγειλεν αὐτῷ ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς ἰάθη παραχρῆμα. 48 ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· Θάρσει, θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην. 49 Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος ἔρχεταί τις παρὰ τοῦ ἀρχισυναγώγου λέγων αὐτῷ ὅτι Τέθνηκεν ἡ θυγάτηρ σου· μὴ σκύλλε τὸν διδάσκαλον. 50 ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀκούσας ἀπεκρίθη αὐτῷ λέγων· Μὴ φοβοῦ· μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται. 51 ἐλθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν οὐκ ἀφῆκεν εἰσελθεῖν οὐδένα εἰ μὴ Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον καὶ τὸν πατέρα τῆς παιδὸς καὶ τὴν μητέρα. 52 ἔκλαιον δὲ πάντες καὶ ἐκόπτοντο αὐτήν. ὁ δὲ εἶπε· Μὴ κλαίετε· οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει. 53 καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπέθανεν. 54 αὐτὸς δὲ ἐκβαλὼν ἔξω πάντας καὶ κρατήσας τῆς χειρὸς αὐτῆς ἐφώνησε λέγων· Ἡ παῖς, ἐγείρου.55 καὶ ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα αὐτῆς, καὶ ἀνέστη παραχρῆμα, καὶ διέταξεν αὐτῇ δοθῆναι φαγεῖν. 56 καὶ ἐξέστησαν οἱ γονεῖς αὐτῆς· ὁ δὲ παρήγγειλεν αὐτοῖς μηδενὶ εἰπεῖν τὸ γεγονός».

  

ΚΥΡΙΑΚΗ Ε´ ΛΟΥΚΑ, Μνήμη τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ, 1η Νοεμβρίου 2026, (2-11-2025) - (5-11-2023), (Αριθμ. 50Β1)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. α. Κατά το Τυπικὸν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας η μνήμη των δύο Αγίων Αναργύρων, «τῶν υἱῶν Θεοδότης», ετελείτο «ἐν τοῖς Δαρείου», εκκλησία στο όγδοο διαμέρισμα, παράπλευρα της Μέσης οδού και μετά το Φόρο του Κωνσταντίνου, το οποίο μνημονεύεται για τη λιτή που ξεκινούσε από τη Μεγάλη Εκκλησία.

β. Στο Συναξάριον (Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae) υπάρχει η καταγραφή ότι η μητέρα τους ήταν χριστιανή και ο πατέρας τους «ἕλλην», δηλαδή ειδωλολάτρης, και ότι εκπαιδεύτηκαν στην Ιατρική επιστήμη, όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και των κτηνών και ότι τελειώθηκαν εν ειρήνη και «κατετέθησαν ἐν τόπῳ καλουμένῳ Φερεμᾶν». Προφανώς είναι και η πατρώα πόλη των. Πρόκειται για την πόλη Αιγές της Κιλικίας, κοντά στον κόλπο της Ισσού, όπου έγινε το 333 π.Χ. η περίφημη μάχη της Ισσού με νίκη του στρατεύματος του Μ. Αλεξάνδρου επί του Δαρείου. Η πόλη Αιγές της Κιλικίας, που φέρουν τη μνήμη της πατρίδος του Μ. Αλεξάνδρου, αναπτύχθηκαν εν συνεχεία και από τους επίγονους ως ελληνική και ρωμαϊκή πόλη με περίφημο Ασκληπιείο, όπου ασκείτο η Ιατρική. Στους ρωμαϊκούς χρόνους η Ιατρική ήταν ενταγμένη στην προετοιμασία των στελεχών της ρωμαϊκής διοίκησης, τα οποία προέρχονταν από την άρχουσα τάξη των γαιοκτημόνων, ή των επάρχων και λοιπών αξιωματούχων.

γ. Στην υμνολογία της εορτής οι δύο Άγιοι κατονομάζονται ώς «σοφοί ἰατροί», όχι παράδοξος τίτλος για την υμνολογία και θεολογία της Ορθοδόξου Εκκλησίας που ορά την ιστορία της ανθρωπότητας με τη φωτοείδεια της ενότητος πάσης της κτίσης και της ιστορίας. Αυτή η φωτοείδεια είναι κυρίαρχη στην υμνολογία της εορτής και το β´ Κανόνα, ποίημα του εικονόφιλου Αγίου Ιωσήφ του Υμνογράφου, ενώ στον α´ Κανόνα, ποίημα του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, αποτυπώνεται περισσότερο ο βασικός πυρήνας των εννέα βιβλικών Ωδών.

2. Για το καθορισμένο Ευαγγέλιο της Ε´  Κυριακής Λουκά, το οποίο διαβάζεται προ της έκτης Νοεμβρίου, πέραν της θεολογικής προτάσεως που παρατίθεται στη συνέχεια στη δεύτερη ενότητα, αξίζει να αναφερθεί η σημείωση που καταγράφεται στο Τυπικὸ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ότι το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα της Ε´ Κυριακής Λουκά, ήτοι Λουκ. ιστ´, 19-31, πρέπει να διαβάζεται την Κυριακή «πρὸ τοῦ γενέσθαι τὴν μνήμην τῆς κονίας τῆς κατενεχθείσης τῇ ἕκτῃ τοῦ παρόντος μηνός», με αναφορά, μάλιστα, ότι και το Αποστολικό Ανάγνωσμα πρέπει να είναι από την Προς Εβραίους το ι´, 19- 31, που έχει ως περιεχόμενο την κρίση του Θεού, πολύ κοντά, δηλαδή, στο περιεχόμενο του σημερινού Ευαγγελικού Αναγνώσματος. Στο Συναξαριστή αναφέρεται το γεγονός τῆς κονίας τῆς κατενεχθείσης, μιας τέφρας που σκέπασε την Κωνσταντινούπολη, ως γεγονός που επισυνέβηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Λέοντα του Μεγάλου, του Α´, (401-474). Είναι ο πρώτος αυτοκράτορας που στέφθηκε από Πατριάρχη το 457, στη μεταχαλκηδόνια περίοδο, την τόσο σημαντική για τις εορτές του Χριστού και της Θεοτόκου και την τιμή με την ίδρυση, ή την ανακαίνιση, ιερών ναών αφιερωμένων στο Χριστό και τη Θεοτόκο. Ο Συναξαριστής, όπως πολλά από τα νηπτικά, ή ομιλητικά κείμενα, τονίζουν το θέμα της μετάνοιας, το οποίο αποτελεί το θεμέλιο του εν Χριστώ βίου, ακόμη και εξ αφορμής συγκλονιστικών φυσικών φαινομένων, ώστε οι άνθρωποι να έχουν αυτογνωσία του μέτρου, να είναι ταπεινοί απέναντι σε όλο τον κόσμο, να αντιλαμβάνονται την περατότητα των δυνάμεών τους, για να συγκροτούνται σε ένα σώμα φιλαδελφείας και διακονίας των κοινών πραγμάτων. Πάντως, το φυσικό γεγονός τῆς κονίας τῆς κατενεχθείσης μπορεί να αναχθεί σε έκρηξη του ηφαιστείου του Βεζουβίου. Παρόμοιο γεγονός ήταν η έκρηξη του ηφαιστείου της Ισλανδίας του 536, σύμφωνα με τους ασχολούμενους με την Ιστορία των Φυσικών Επιστημών, που σκέπασε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, και άλλαξε τη ζωή των κατοίκων της θέτοντας την αρχή του Μεσαίωνα ιδίως για τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης.

3. Επιπλέον ενδιαφέρουσα είναι η σημείωση του Τυπικοῦ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας για τις ακολουθίες της έκτης Νοεμβρίου, κατά την οποία εορτάζετο η Άθληση του Αγίου Παύλου, πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, του Ομολογητή (350), με τη σύναξη στη Μεγαλη Εκκλησία και ημέρα Κυριακή, με Αναγνώσματα: Αποστολικό Ἑβρ. η´, 1-6 και Ευαγγελικό Λουκ. ιβ´, 8-12, ενώ η «μνήμη τῆς μετὰ φιλανθρωπίας κατενεχθείσης κόνεως, ἐπὶ Λέοντος τοῦ μεγάλου βασιλέως τοῦ Βέσσου» γινόταν με σύναξη στο Αποστολείο των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου «τῷ ὄντι ἐν τῷ Τρικόγχῳ», εντός, δηλαδή, του συγκροτήματος του Παλατίου, με λιτή από τη Μεγάλη Εκκλησία, στο Φόρο και επάνοδο στο Αποστολείο με συμμετοχή του Πατριάρχη και Αναγνώσματα: Αποστολικό Ἑβρ. ι´, 19-31 και Ευαγγελικό Λουκ. ιστ´, 19-31, το ίδιο, δηλαδή, με την Κυριακή Ε´ Λουκά. Η διαξαγωγή της συνάξεως στο Αποστολείο είχε ιδιαίτερη σημασία, γιατί ενεπλέκετο σ᾽ αυτήν και όλη εθιμοτυπία της αυτοκρατορικής αυλής. Επρόκειτο για πάνδημη, θα μπορούσαμε να πούμε, εορτή, μιας οικουμενικής ερμηνείας της κοινής λειτουργίας των χαρισμάτων του κοινού σώματος των Ορθοδόξων, Εκκλησίας και βασιλείας.

 

Β. 1. To Eυαγγελικό Ανάγνωσμα της Ε´  Κυριακής του Λουκά συνιστά ένα ιδιαίτερο γεγονός στον ενιαύσιο εκκλησιαστικό κύκλο, καθώς τοποθετείται σταθερά μεταξύ 30 Οκτωβρίου και 5 Νοεμβρίου και δεν ακολουθεί την αριθμητική σειρά των Ευαγγελικών Αναγνωσμάτων από το Ευαγγέλιο του Ευαγγελιστή Λουκά. Το αυτό παρατηρείται και με τα Ευαγγελικά Αναγνώσματα της Ι´ και ΙΑ´  Κυριακής του Λουκά, που διαβάζονται την Κυριακή προ της Κυριακής των Προπατόρων και την Κυριακή των Προπατόρων προ της εορτής των Χριστουγέννων αντίστοιχα, λόγω περιεχομένου. Γι᾽ αυτές τις περιπτώσεις μπορούμε να πούμε ότι η καθιέρωση έγινε περί τα τέλη του 4ου αιώνα με τον καθορισμό της εορτής των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου. Εξάλλου, ο ορισμός του Ευαγγελικού Αναγμνώσματος της Δ´  Κυριακής Λουκά κατά την Κυριακή των Πατέρων της Ζ´  Οικουμενικής Συνόδου, μεταξύ 11 και 17 Οκτωβρίου, είναι μεταγενέστερος, μετά το 787, έτος συγκλήσεως της Συνόδου, με πρότυπο, κατά πάσα πιθανότητα, τις υπάρχουσες μεταθέσεις. Περισσότερο απορία δημιουργείται από τον καθορισμό του Ευαγγελικού Αναγνώσματος της Ε´ Κυριακής με τη μετάθεση και τη διάσπαση της αριθμητικής συνέχειας. Για μία πειστική εξήγηση θα πρέπει να συνδυάσουμε το περιεχόμενο των Ευαγγελικών Αναγνωσμάτων των τριών προηγούμενων Κυριακών, τα οποία προέρχονται όλα από το όγδοο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου και αποτελούν μία νοηματική ενότητα, με τη συνέχεια του εορτολογικού κύκλου. Πρόκειται για το κήρυγμα της βασιλείας των ουρανών, όπως προκαταγγέλλεται από τον πρώτο στίχο του κεφαλαίου: «Καὶ ἐγένετο ἐν τῷ καθεξῆς καὶ αὐτὸς διώδευεν κατὰ πόλιν καὶ κώμην κηρύσσων καὶ εὐαγγελιζόμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ δώδεκα σὺν αὐτῷ», ενώ η συνέχεια θα πρέπει να συσχετισθεί με το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα και την επικείμενη εορτή της Συνάξεως των Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ και των λοιπών ασωμάτων δυνάμεων, ως εορτολογικός προχειρισμός για τις 8 Νοεμβρίου αλλά και με μία τροποποίηση των Καταβασιών ως αναγγελία της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Ναό από τη Σύναξη των Αρχιστρατήγων και μέχρι την Παραμονή των Εισοδίων.

2. Ο εορτασμός της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων με τον κατονομασμό των δύο Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ κατά τον ένατο μήνα του παλαιού Ρωμαϊκού ημερολογίου αντιστοιχεί στις εννέα τάξεις των αγγέλων την όγδοη ημέρα του μήνα, ως ημέρα της ευαγγελιζόμενης υπό του Χριστού βασιλείας του Θεού. Οι δύο Αρχιστράτηγοι μετά των αγγελικών τάξεων διακονούν στο Μυστήριο της Θείας Οικονομίας, παρόντες στις Θεοφάνειες του Άσαρκου Λόγου στους Πατριαρχές Αβραάμ, Ισαάκ και Ιακώβ, στα οράματα των Προφητών, στα προδρομικά γεγονότα της ελεύσεως του αυτού και Ενσάρκου, στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, στην πορεία των Αποστόλων της Εκκλησίας, του αυτού και Πνευματικώς ορωμένου, συνόντος και διαδιδόμενου, προσφέροντος και προσφερομένου και δεχομένου μετά του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος την αναίμακτο θυσία, όπως και αεί αναμενομένου Βασιλέως της Δόξης Ιησού Χριστού και διαρκώς ερχομένου κατά την όραση του Ευαγγελιστού Ιωάννου στην Αποκάλυψη.

3. Η εορτή της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων θα πρέπει να εισήλθε στο εορτολόγιο την περίοδο, ή περί αυτήν, εν σχέσει και με τον καθορισμό της εορτής των Χριστουγέννων με παγίωσή της μετά την Γ´ Οικουμενική Σύνοδο το 431, οπότε και ερμηνεύθηκαν πλείστα όσα χωρία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης σε μία ενότητα θεοφανικών γεγονότων, ως εξαγγελίες και προτυπώσεις του Ασάρκου Μεγάλης Βουλής Αγγέλου, του Κυρίου Σαβαώθ, του Κυρίου της Δόξης, του αυτού και Eνσάρκου κατά την Ενανθρώπηση, όμως σε διάκριση με τα πρόσωπα των ασωμάτων δυνάμεων, τους αγγέλους, οι οποίοι διακονούν στο Μυστήριο της Θείας Οικονομίας καθόλη την πορεία της μεταπατορικής ιστορίας του ανθρώπινου γένους έχοντες παγιωθεί στην πορεία της τελειώσεως. Είναι, εξάλλου, μία περίοδος που ακόμη και η νηπτική πράξη της Εκκλησίας με τα μοναστηριακά κέντρα της τίθεται συνοδικά με τους κανόνες λειτουργίας τους, και αρχίζει να διαμορφώνεται ο εβδομαδιαίος λειτουργικός κύκλος με τη Δευτέρα ημέρα αφιερωμένη στις ασώματες δυνάμεις κατά την τάξη της δημιουργίας και της διακονίας.

 

Γ. 1. Ο ευαγγελισμός της βασιλείας του Θεού, που ακούσαμε με τα Ευαγγελικά Αναγνώσματα των τριών προηγούμενων Κυριακών ολοκληρώνεται με το ανάγνωσμα περί του πλουσίου και του παραλειφθέντος υπό των αγγέλων και εισελθόντος στους κόλπους Αβραάμ Λαζάρου. Το σημερινό, λοιπόν, Ευαγγελικό Ανάγνωσμα είναι ένας προχειρισμός της εορτής της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων και της κρίσεως του κόσμου, αλλά και μία πρόγευση του εκκλησιασμού των πάντων κατά την οικείαν έκαστος δεκτικότητα, πορευόμενοι προς το γεγονός του εκκλησιασμού της Υπεραγίας Θεοτόκου.

2. Το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα προέρχεται από το δέκατο έκτο κεφάλαιο, κατά το οποίο ο Χριστός ομιλεί στους Μαθητές του με παραβολές, ενώ τον παρακολουθούν οι Φαρισαίοι. Προηγείται η παραβολή του κακού οικονόμου, ο έλεγχος των Φαρισαίων, περί των οποίων ο Ευαγγελιστής Λουκάς σημειώνει: «Ἤκουον δὲ ταῦτα πάντα οἱ Φαρισαῖοι φιλάργυροι ὑπάρχοντες, καὶ ἐξεμυκτήριζον αὐτόν» (Λουκ.ιστ´, 14), η ευθεία αναφορά ότι με τον Ιωάννη έχει ολοκληρωθεί η προφητική περίοδος και ότι έχει ήδη αρχίσει η βασιλεία του Θεού: «Ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται ἕως Ἰωάννου· ἀπὸ τότε ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ εὐαγγελίζεται καὶ πᾶς εἰς αὐτὴν βιάζεται» (Λουκ. ιστ´, 16), υποδεικνύων ο Χριστός ουσιαστικώς τον ίδιο ως τον αναμενόμενο Βασιλέα του Ισραήλ, το Θεό Αβραάμ, τον οποίο επικαλούνταν υποκριτικώς οι φιλάργυροι Φαρισαίοι, όπως κάνουν όλοι οι φιλάργυροι και κλέπτες των κοινών αγαθών πάντοτε, ο οποίος αναιρεί την επαγγελλόμενη υπό των Φαρισαίων δικαιοσύνη, δηλαδή την κατ᾽ αυτούς σωτηρία, αναιρώντας ακόμη και τις φυσικές συμβάσεις των ανθρώπων, όπως τις καθόριζε ο Νόμος. Εν συνεχεία ο Χριστός λέγει την παραβολή του σημερινού Ευαγγελικού Αναγνώσματος, κατά την οποία ο πλούσιος βρίσκεται μακράν του Αβραάμ μετά θάνατο, βασανιζόμενος, ενώ ο πτωχός Λάζαρος εν κόλποις Αβραάμ.

3. Πρέπει να επισημάνουμε και πάλι ότι ο παραβολικός τρόπος με τον οποίο εκφέρει ο Χριστός το λόγο του είναι ένας λόγος εισαγωγικός για την προετοιμασία των Μαθητών και όλων των ανθρώπων, ώστε να αναγνωρίσουν ότι ο ομιλών είναι ο ενεργήσας και τις Θεοφάνειες στους Πατριάρχες και τους Προφήτες, ο Θεός Αβραάμ και Μωϋσέως. Όπως τα θεοφανικά γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης καταγράφονται με ένα λόγο απλό, με εικόνες και λόγια από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων και το φυσικό περιβάλλον, για να καταλαβαίνει όλος ο κόσμος, έτσι κι ο Χριστός, πάντα σε αντιστοίχηση προς τις προφητικές Θεοφάνειες και επαγγελίες χρησιμοποιεί τον παραβολικό λόγο, αλλά με κέντρο τη σχέση Θεού και κόσμου, Θεού και όλων των κτισμάτων του, από κτίσεως κόσμου κατά την αποκάλυψη αυτού εν αοράτοις και ορατοίς και κατά τον πλούτο της χρηστότητος αυτού και το μέγα του έλεος. Έτσι, με τη σημερινή παραβολή ο Χριστός αναιρεί τη φαρισαϊκή οργάνωση του Ισραήλ, ξαναθέτει το θέμα της αρχέγονης ισότητος των ανθρώπων, που διαταράσσεται από την ιδιοποίηση των κοινών αγαθών και του ιδιοτελούς πλουτισμού, ένας κόλαφος και για το σύγχρονο κόσμο, και ελέγχει τις εφήμερες συμβατικές σχέσεις των ανθρώπων, οι οποίες συνιστούν ένα μεταπατορικό ειδωλοποιημένο σύστημα, το οποίο αντιστρατευόταν, και αντιστρατεύεται συνεχώς, την προφητική πίστη και επαγγελία για τον ανακαινισμό όλων των ανθρώπων εν αληθεία.

 

Δ. 1. Το Αποστολικό Ανάγνωσμα ομιλεί για τα χαρίσματα των χριστιανών, ως λειτουργίες, εκδηλώματα του ενός σώματος του Χριστού. Γράφει ο Απόστολος Παύλος προς τους Κορίνθιους, που είχαν γίνει χίλια κομμάτια διεκδικώντας, προφανώς, ιδιαίτερη θέση στην Εκκλησία, γιατί ήταν του τάδε και του τάδε, μέχρι που είχαν κάνει και ομάδα με το όνομα του Ιησού, όπως οι σύγχρονες παρασυναγωγικές οργανώσεις. Γράφει, λοιπόν, ο Απόστολος ότι όλα τα χαρίσματα είναι εκδηλώματα του ενός σώματος, και να πάψουν να περηφανεύονται γι᾽ αυτά ως ατομικά κατορθώματα, και μεταξύ αυτών μιλάει και για τα χαρίσματα των ιαμάτων, που είναι και τα πιο χειροπιαστά και αφορούν στο σώμα και την ψυχή των ανθρώπων. Επ᾽ αυτού ομιλεί για την αγάπη, την οποία συνδέει με την αλήθεια της μη εκπτώσεως από το κοινό σώμα, («οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς»), ώστε ό,τι κάνει ο χριστιανός, και μάλιστα αυτός που έχει δωρηθεί με ιδιαίτερο χάρισμα, να είναι θεοσημεία (σημάδι, απόδειξη, της παρουσίας του Θεού) και όχι ατομικός δοξασμός, ή το χειρότερο ατομικός πορισμός και βαμπιρισμός εκμετάλλευσης και απομύζησης του φωτός και της ενέργειας των χριστιανών, καταστάσεις που ανθούν στους «θρησκευτικούς» κύκλους των αξιών, των ιδεών, των «υψηλών» ιδανικών και της υπερχειλίζουσας υποκρισίας.

2. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα απαριθμούμενα χαρίσματα παράγουν ορατά αποτελέσματα που περιγράφονται στην προφητική αγωγή ως επτά πνεύματα του Προφήτη Ησαΐα, ή των επτά στύλων της Σοφίας, ένα θέμα που αποτελεί τον πυρήνα της νηπτικής και φιλόκαλης παράδοσης της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως διαρκούς βιοτής και όχι ψευτοαγαπολογίας. Όθεν, σύμφωνα με τη διάρθρωση του λόγου του Αναγνώσματος, η αγάπη κρίνεται όχι από τα λόγια και τα κατά πρόσωπο ψεύδη, αλλά από την αλήθεια των πραγμάτων και των γεγονότων. Κατ᾽ αυτόν τον τρόπο ταυτίζεται η αγάπη με την αλήθεια, που είναι δύο όροι της επιφάνειας του Θεού εν τη Θεία Οικονομία αυτού.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: (Τῆς ἑορτῆς), Α´  Κορ. ιβ´, 27- ιγ´, 8: « 27 Ὑμεῖς δέ ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους. 28 Καὶ οὓς μὲν ἔθετο ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ πρῶτον ἀποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, ἔπειτα δυνάμεις, εἶτα χαρίσματα ἰαμάτων, ἀντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσῶν. 29 μὴ πάντες ἀπόστολοι; μὴ πάντες προφῆται; μὴ πάντες διδάσκαλοι; μὴ πάντες δυνάμεις; 30 μὴ πάντες χαρίσματα ἔχουσιν ἰαμάτων; μὴ πάντες γλώσσαις λαλοῦσι; μὴ πάντες διερμηνεύουσι; 31 ζηλοῦτε δὲ τὰ χαρίσματα τὰ κρείτονα. καὶ ἔτι καθ᾽ ὑπερβολὴν ὁδὸν ὑμῖν δείκνυμι- 1. Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. 2 καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν εἰμί. 3 καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. 4 Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, 5 οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν, 6 οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ, συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ· 7 πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει. 8 Ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. εἴτε δὲ προφητεῖαι, καταργηθήσονται· εἴτε γλῶσσαι, παύσονται· εἴτε γνῶσις, καταργηθήσεται».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Λουκ. ιστ´, 19-31: «19 Ἄνθρωπος δέ τις ἦν πλούσιος, καὶ ἐνεδιδύσκετο πορφύραν καὶ βύσσον εὐφραινόμενος καθ᾽ ἡμέραν λαμπρῶς. 20 πτωχὸς δέ τις ἦν ὀνόματι Λάζαρος, ὃς ἐβέβλητο πρὸς τὸν πυλῶνα αὐτοῦ ἡλκωμένος 21 καὶ ἐπιθυμῶν χορτασθῆναι ἀπὸ τῶν ψιχίων τῶν πιπτόντων ἀπὸ τῆς τραπέζης τοῦ πλουσίου· ἀλλὰ καὶ οἱ κύνες ἐρχόμενοι ἐπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ. 22 ἐγένετο δὲ ἀποθανεῖν τὸν πτωχὸν καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ· ἀπέθανε δὲ καὶ ὁ πλούσιος καὶ ἐτάφη. 23 καὶ ἐν τῷ ᾅδῃ ἐπάρας τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ, ὑπάρχων ἐν βασάνοις, ὁρᾷ Ἀβραὰμ ἀπὸ μακρόθεν καὶ Λάζαρον ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ. 24 καὶ αὐτὸς φωνήσας εἶπε· πάτερ Ἀβραάμ, ἐλέησόν με καὶ πέμψον Λάζαρον ἵνα βάψῃ τὸ ἄκρον τοῦ δακτύλου αὐτοῦ ὕδατος καὶ καταψύξῃ τὴν γλῶσσάν μου, ὅτι ὀδυνῶμαι ἐν τῇ φλογὶ ταύτῃ. 25 εἶπε δὲ Ἀβραάμ· τέκνον, μνήσθητι ὅτι ἀπέλαβες σὺ τὰ ἀγαθά σου ἐν τῇ ζωῇ σου, καὶ Λάζαρος ὁμοίως τὰ κακά· νῦν δὲ ὧδε παρακαλεῖται, σὺ δὲ ὀδυνᾶσαι· 26 καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν χάσμα μέγα ἐστήρικται, ὅπως οἱ θέλοντες διαβῆναι ἔνθεν πρὸς ὑμᾶς μὴ δύνωνται, μηδὲ οἱ ἐκεῖθεν πρὸς ἡμᾶς διαπερῶσιν. 27 εἶπε δέ· ἐρωτῶ οὖν σε, πάτερ, ἵνα πέμψῃς αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου· 28 ἔχω γὰρ πέντε ἀδελφούς· ὅπως διαμαρτύρηται αὐτοῖς, ἵνα μὴ καὶ αὐτοὶ ἔλθωσιν εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς βασάνου. 29 λέγει αὐτῷ Ἀβραάμ· ἔχουσι Μωϋσέα καὶ τοὺς προφήτας· ἀκουσάτωσαν αὐτῶν. 30 ὁ δὲ εἶπεν· οὐχί, πάτερ Ἀβραάμ, ἀλλ᾽ ἐάν τις ἀπὸ νεκρῶν πορευθῇ πρὸς αὐτούς, μετανοήσουσιν. 31 εἶπε δὲ αὐτῷ· εἰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν οὐκ ἀκούουσιν, οὐδὲ ἐάν τις ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ πεισθήσονται».