Κυριακὴ Ε´ ἀπὸ τοῦ Πάσχα, Ἡ τῆς Σαμαρείτιδος ἑορτή, ἐν ᾗ ὁ Χριστὸς Μεσσίαν ἑαυτὸν ὡμολόγει, 10 Μαΐου 2026, (26/5/2019), (Αριθμ. 15Γ)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα της σημερινής Κυριακής προηγείται του Ευαγγελικού Αναγνώσματος, όπως έχω ήδη σημειώσει, της προηγούμενης Κυριακής, και προέρχεται από την περιοδεία του Χριστού από τα Ιεροσόλυμα (Ιουδαία) προς τη Γαλιλαία μέσω Σαμάρειας, όπως μας πληροφορούν οι τέσσερεις πρώτοι στίχοι του κεφαλαίου, προκειμένου να αποφύγει τους Φαρισαίους, που είχαν πληροφορηθεί ότι ο Χριστός «πλείονας μαθητὰς ποιεῖ καὶ βαπτίζει ἢ Ἰωάννης», (Ἰω. δ´, 1). Ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο βρίσκεται στο προηγούμενο κεφάλαιο, όπου καταχωρούνται τα γεγονότα των βαπτίσεων του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου, και η συζήτηση με τους μαθητές του περί των βαπτίσεων που έκανε ο Χριστός διά των μαθητών του: «καίτοιγε Ἰησοῦς αὐτὸς οὐκ ἐβάπτιζεν, ἀλλ᾽ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ», Ἰω. δ´, 2, όπως και η ομολογία του Ιωάννη ότι ο Χριστός είναι ο Υιός του Θεού: «ὃν γὰρ ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τὰ ῥήματα τοῦ Θεοῦ λαλεῖ· οὐ γὰρ ἐκ μέτρου δίδωσιν ὁ Θεὸς τὸ Πνεῦμα. ὁ πατὴρ ἀγαπᾷ τὸν υἱόν, καὶ πάντα δέδωκεν ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ. ὁ πιστεύων εἰς τὸν υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον», Ἰω. γ´, 34-36.

2. Την προηγούμενη, λοιπόν, Κυριακή ακούσαμε για την ίαση του Παραλύτου στην Προβατική Κολυμβήθρα Βηθεσδά στα Ιεροσόλυμα και σήμερα πάλι ο Χριστός βρίσκεται σε μια πηγή, στο πηγάδι, δηλαδή, που είχε κάνει ο Ιακώβ σε χωριό της πόλης Συχάρ, το οποίο είχε κληροδοτήσει στο γιο του Ιωσήφ. Αυτοί οι δύο ιεροί τόποι έχουν μεγάλη ερμηνευτική σημασία, γιατί συνδέονται με τις θεοφάνειες του άσαρκου και ένσαρκου Λόγου, με το μυστήριο της Αποκαλύψεως του Θεού, αφού μάς είναι γνωστό ότι ο Ιακώβ «ἐθεάσατο» ένα ολόκληρο βράδυ το Θεό στην κορυφή της κλίμακος της Βαιθήλ, Γεν. 28, 10-22, είναι θεόπτης Πατριάρχης, και μάλιστα η κλίμαξ Ιακώβ προτυπώνει την Παναγιά, όπως ακούμε στους Χαιρετισμούς: «Χαῖρε, κλῖμαξ ἐπουράνιε, δι᾿ ἧς κατέβη ὁ Θεός· χαῖρε, γέφυρα μετάγουσα τοὺς ἐκ γῆς πρὸς Οὐρανόν». Επιπλέον η Προβατική Κολυμβήθρα συνδέεται με το σπίτι των γονέων της Παναγίας, όπου κοντά της σήμερα βρίσκεται το Ελληνορθόδοξο μοναστήρι των Αγίων Θεοπατόρων.

3. Μετά, λοιπόν, τις βαπτίσεις στην Ιουδαία και την ομολογία της θεότητας του Χριστού από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, ο Χριστός συναντά τη Σαμαρείτιδα, διευρύνοντας τις θεοσημίες του και προς τους Σαμαρείτες, που αμφισβητούνταν από τους υπερορθόδοξους Ιουδαίους, και, μάλιστα, κάνει ένα παραπέρα άνοιγμα, αποκαλύπτει σε μια γυναίκα παντρεμένη πέντε φορές (ἐξώλης καὶ προώλης, δηλαδή) ότι είναι ο Μεσσίας: «λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός· ὅταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι, ὁ λαλῶν σοι», Ἰω. δ´, 25-26. Στη συζήτηση με τη Σαμαρείτιδα, που σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας είναι η Αγία Φωτεινή, η Μεγαλομάρτυς, που μαρτύρησε επί Νέρωνος, όπως λέγει και το Συναξάριο της ημέρας: «Ταῖς τῆς σῆς Μάρτυρος Φωτεινῆς πρεσβείαις, Χριστὲ ὁ Θεός, ἐλέησον ἡμᾶς», ο Χριστός αποκαλύπτει και την εν Αγίω Πνεύματι συγκρότηση της Εκκλησίας, που αφορά σ᾽ όλη την ανθρωπότητα, ανεξάρτητα μάλιστα από τις φυσικές, ιστορικές και προσωπικές συμβάσεις βίου, γιατί η πίστη αφορά στο κοινό της Εκκλησίας, δεν αφορά σε μία ατομική «θρησκευτικότητα» και αξιοσύνη κατά τον ηθικισμό των ανθρωπίνων συμβάσεων του βίου. (Μια τέτοια θρησκευτικότητα να την κρατήσουν οι παρεκκλησιαστικές διαβρωτικές της εκκλησιαστικής ζωής οργανώσεις, που αλληλοθαυμάζονται με τα τσιτάτα της Αγίας Γραφής σαν τους γιαχωβάδες!): «ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ ὁ πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν», Ἰω. δ´, 23. Ουσιαστικά, δηλαδή, ο Χριστός στη Σαμαρείτιδα αποκαλύπτει την Αγία Τριάδα, τον Πατέρα, το Άγιο Πνεύμα και τον ίδιο, που είναι η αλήθεια, όπως απάντησε και στον Απόστολο Θωμά προ των Αγίων Παθών του: «λέγει αὐτῷ (τῷ Θωμᾷ) ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή», Ἰω. 14, 6. Πρόκειται για πρόγευση της Πεντηκοστής, καθώς, μάλιστα, προηγήθηκε την Τετάρτη η εορτή της Μεσοπεντηκοστής!

 

Β. 1. Οι Πατέρες της Εκκλησίας που θησαύρισαν τα Αναγνώσματα της σημερινής μέρας και ερμήνευσαν και υμνολόγησαν τα γεγονότα της τά εντάσσουν στο μυστήριο της Θείας Οικονομίας και ως προπαρασκευαστικό στάδιο για το γεγονός της Πεντηκοστής, όπως καταγράφεται στο τέταρτο Αναστάσιμο Στιχητό της Οκτωήχου στον Μεγάλο Εσπερινό της εορτής: Στιχηρό α´ Μεσοπαντηκοστής, ἦχος δ´: «Κύριε, ἀνελθὼν ἐν τῷ Σταυρῷ -Πάρεστιν ἡ μεσότης ἡμερῶν, τῶν ἐκ σωτηρίου ἀρχομένων Ἐγέρσεως, Πεντηκοστῇ δὲ τῇ θείᾳ σφραγιζομένων, καὶ λάμπει τὰς λαμπρότητας ἀμφοτέρωθεν ἔχουσα, καὶ ἑνοῦσα τὰς δύο, καί, παρεῖναι τὴν δόξαν προφαίνουσα, τῆς δεσποτικῆς Ἀναλήψεως σεμνύνεται». Μολονότι το Στιχηρό αυτό, όπως και τα δύο επόμενα του ήχου δ´: Στιχηρό β´, ἦχος δ´: «Ἤκουσε καὶ εὐφράνθη ἡ Σιὼν εὐαγγελισθείσης τοῦ Χριστοῦ Ἀναστάσεως, οἱ δὲ πιστοὶ αὐτῆς γόνοι ἠγαλλιάσαντο, τοῦτον θεασάμενοι, καὶ ἐκπλύνοντα Πνεύματι, ῥύπον χριστοκτονίας, εὐτρεπίζεται πανηγυρίζουσα, τὴν τῶν ἑκατέρων εὐφρόσυνον μεσότητα», Στιχηρό γ´, ἦχος δ´: «Ἤγγικεν ἡ τοῦ θείου δαψιλής, χύσις ἐπὶ πάντας, ὥσπερ γέγραπται, Πνεύματος, ἡ προθεσμία κηρύττει, ἡμισευθεῖσα, τῆς μετὰ Χριστοῦ θάνατον, καὶ ταφήν, καὶ Ἀνάστασιν, παρ᾽ αὐτοῦ δεδομένης, ἀψευδοῦς Μαθηταῖς ὑποσχέσεως, τὴν τοῦ Παρακλήτου δηλούσης ἐπιφάνειαν», αναφέρονται ουσιαστικώς στην Απόδοση της εορτής της Μεσοπεντηκοστής (της Τετάρτης πάντοτε μεταξύ της Κυριακής του Παραλύτου και της Σαμαρείτιδος), ως των «ἑκατέρων εὐφρόσυνον μεσότητα», δηλ. της Αναστάσεως και της Πεντηκοστής, ωστόσο, συνάπτονται στη σημερινή εορτή, γιατί πρόκειται περί θεοφανείας.

2. Εντάσσοντας η Εκκλησία τη μνήμη της Αγίας Φωτεινής (Σαμαρείτιδος) στον κύκλο της Αναστάσεως και της Πεντηκοστής ανακαλεί όλα τα γεγονότα της Αποκαλύψεως του Θεού στον κόσμο, από κτίσεως, προβάλλοντας συγχρόνως τη στοιχειακή συγκρότηση της ζωής, που είναι το νερό[1], αλλά σαφώς και με προδήλωση του βαπτίσματος στην Εκκλησία της Πεντηκοστής, ως ενούσης Μυστικό Δείπνο και Επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, στα Στιχηρά του Μικρού Εσπερινού γίνεται λόγος για την «ἄφατο οἰκονομία» της Ενανθρωπήσεως: Εις το Δόξα, ἦχος πλάγιος δ´: «Ὡς ὤφθης ἐπὶ γῆς, Χριστὲ ὁ Θεός, δι᾽ ἄφατον οἰκονομίαν, ἀκούσασα ἡ Σαμαρεῖτις τοῦ λόγου σου τοῦ Φιλανθρώπου, κατέλιπε τὸ ἄντλημα ἐπὶ τὸ φρέαρ, καὶ ἔδραμε λέγουσα τοῖς ἐν τῇ πόλει· Δεῦτε, ἴδετε καρδιογνώστην· μήτι οὗτος ὑπάρχει ὁ προσδοκώμενος Χριστός, ὁ ἔχων τὸ μέγα ἔλεος», αλλά και της Αποκαλύψεως του αυτού άσαρκου Λόγου ως Σοφίας, που κατασκεύασε τον κόσμο: Στο Καὶ νῦν, ἦχος πλάγιος δ´: «Μεσούσης τῆς ἑορτῆς, διδάσκοντός σου Σωτὴρ ἔλεγον οἱ Ἰουδαῖοι· Πῶς οὗτος οἶδε γράμματα, μὴ μεμαθηκώς; ἀγνοοῦντες, ὅτι σὺ εἶ ἡ σοφία ἡ κατασκευάσασα τὸν κόσμον· Δόξα σοι»[2].

3. Εξάλλου, στη φρασεολογία της εορτής έρχονται και επανέρχονται τόσο η Ανάσταση όσο και τα σημαίνοντα του Λόγου ως δημιουργού του κόσμου με ευθείες αναφορές στο πρώτο βιβλίο της Γενέσεως (κυρίως στίχοι 6-9, με τη δημουργία του στερεώματος, το διαχωρισμό και τη συναγωγή των υδάτων, την ανάδυση της γης και του ουρανού), μία φρασεολογία που μας θυμίζει επίσης ευθέως το Αντίφωνο της Μ. Πέμπτης «Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου...», ή το Δοξαστικό «Σὲ τὸν ἀναβαλλόμενον, τὸ φῶς ὥσπερ ἱμάτιον...», όπως στο Δόξα των Στιχηρών του Μικρού Εσπερινού, ἦχος πλάγιος: «Παρὰ τὸ φρέαρ τοῦ Ἰακώβ, εὑρὼν ὁ Ἰησοῦς τὴν Σαμαρείτιδα, αἰτεῖ ὕδωρ παρ᾽ αὐτῆς ὁ νέφεσι καλύπτων τὴν γῆν. Ὢ τοῦ θαύματος! ὁ τοῖς Χερουβὶμ ἐποχούμενος, πόρνῃ γυναικὶ διελέγετο, ὕδωρ αἰτῶν, ὁ ἐν ὕδασι τὴν γῆν κρεμάσας, ὕδωρ ζητῶν, ὁ πηγὰς καὶ λίμνας ὑδάτων ἐκχέων, θέλων ἑλκῦσαι ὄντως αὐτήν, τὴν θηρευομένην ὑπὸ τοῦ πολεμήτορος ἐχθροῦ, καὶ ποτίσασθαι ὕδωρ ζωῆς, τὴν φλεγομένην ἐν τοῖς ἀτοπήσασι δεινῶς, ὡς μόνος εὔσπλαγχνος καὶ φιλάνθρωπος». Ή ακόμη με αναφορά στις θεοφάνειες του άσαρκου Λόγου κατά την έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, τη βύθιση του Φαραώ στην Ερυθρά Θάλασσα, τα εκούσια πάθη, τη φανέρωση του Αναστάντος στις Μυροφόρες στον Εἱρμό του δ´ Κανόνα, της ᾨδῆς α´, ἦχος δ´, της Σαμαρείτιδος, που είναι μία συμπερίληψη των γεγονότων της Θείας Οικονομίας από την Έξοδο μέχρι τη σημερινή εορτή κατά τον τύπο των Βιβλικών Ωδών: «Ὁ πατάξας Αἴγυπτον, καὶ Φαραὼ τὸν τύραννον, βυθίσας ἐν θαλάσσῃ, λαὸν διέσωσας δουλείας, Μωσαϊκῶς ᾄδοντα ᾠδὴν ἐπινίκιον· Ὅτι δεδόξασται. Ὁ ταφεὶς ἐγήγερται, ἐν αὐτῷ συνήγειρε τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ἀγαλλιάσθω πᾶσα κτίσις, καὶ νοηταὶ σήμερον, ῥανάτωσαν νεφέλαι, δικαιοσύνην σαφῶς. Ὁ σταυρὸν ἑκούσιον, σαρκὶ καταδεξάμενος, τριήμερος ἀνέστης ἐκ τῶν νεκρῶν, ᾍδου ταμεῖα, ζωαρχικὲ Κύριε, κενώσας καὶ ἐξάξας, πεπεδημένας ψυχάς. Τῇ μορφῇ ἀστράπτοντα, αἱ Μυροφόροι βλέψασαι, τὸν Ἄγγελον ἐν φόβῳ, ἐκ τοῦ μνημείου ὑπεχώρουν, τὴν δὲ Χριστοῦ Ἔγερσιν μαθοῦσαι σπεύδουσι τοῖς Μαθηταῖς. Ὁ στεγάζων ἐν ὕδασι, τὰ ὑπερῷα Κύριε, ὕδωρ ζωῆς ὑπάρχων, τῇ Σαμαρείτιδι αἰτούσῃ, τὰ σὰ σεπτὰ νάματα παρέσχες, ἐπιγνούσῃ τὴν εὐσπλαγχνίαν σου». Μία συναγωγή όλων των παραπάνω με αναφορά, μάλιστα, στο Ευαγγελικό Ανάγνωσμα είναι ο Οἶκος μετά το Κοντάκιο της εορτής: «Τῶν σεπτῶν μυστηρίων ἀκούσωμεν, Ἰωάννου ἡμᾶς ἐκδιδάσκοντος, τὰ ἐν τῇ Σαμαρείᾳ γινόμενα, πῶς γυναικὶ ὡμίλει ὁ Κύριος, ὕδωρ αἰτήσας, ὁ τὰ ὕδατα εἰς τὰς συναγωγάς αὐτῶν συνάξας, ὁ Πατρὶ καὶ τῷ Πνεύματι σύνθρονος· ἦλθε γὰρ ἐκζητῶν τὴν εἰκόνα αὐτοῦ, αἰωνίως, ὡς ἀοίδιμος».

4. Με τα Αναγνώσματα η Εκκλησία κηρύττει, κατά το Θεοτοκίο του ήχου δ´: «Τὸ ἀπ᾽ αἰῶνος ἀπόκρυφον, καὶ ἀγγέλοις ἄγνωστον Μυστήριον· διὰ σοῦ Θεοτόκε τοῖς ἐπὶ γῆς πεφανέρωται· Θεὸς ἐν ἀσυγχύτῳ ἑνώσει σαρκούμενος, καὶ Σταυρὸν ἑκουσίως ὑπὲρ ἡμῶν καταδεξάμενος, δι᾽ οὗ ἀναστήσας τὸν Πρωτόπλαστον, ἔσωσεν ἐκ θανάτου τὰς ψυχὰς ἡμῶν».

 

Γ. 1. Σημαντικό της πορείας προς την Πεντηκοστή είναι και το Αποστολικό Ανάγνωσμα, γιατί φανερώνει τη δωρεά των χαρίσματων του Αγίου Πνεύματος αδιακρίτως σε χριστιανούς εξ Ιουδαίων ή Ελληνιστών, όπως σημειώνεται για τον Απόστολο Βαρνάβα: Πράξ. ια´, 24: «ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως», και τον Άγαβο: Πράξ. ια´, 27-28: «Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων προφῆται εἰς Ἀντιόχειαν· ἀναστὰς δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Ἄγαβος ἐσήμανε διὰ τοῦ Πνεύματος λιμὸν μέγαν μέλλειν ἔσεσθαι ἐφ᾽ ὅλην τὴν οἰκουμένην· ὅστις καὶ ἐγένετο ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος».

2. Στη συνάντηση με τη Σαμαρείτιδα ο Χριστός σπάει την Ιουδαϊκή αποκλειστικότητα, εκφαίνων συνοπτικώς το τρισσό του αξίωμα σε προδήλωση και συναγωγή παλαιού και νέου Ισραήλ, και η Εκκλησία κηρύσσει την ενότητα της Θείας Αποκαλύψεως από κτίσεως κόσμου προκαταγγέλλουσα τον Πνευματικώς ορώμενο και αοράτως συνόντα εις τους αιώνες των αιώνων Κύριο της Δόξης!

 

Aποστολικό Ανάγνωσμα: Πράξ. ια´, 19-30: «19 Οἱ μὲν οὖν διασπαρέντες ἀπὸ τῆς θλίψεως τῆς γενομένης ἐπὶ Στεφάνῳ διῆλθον ἕως Φοινίκης καὶ Κύπρου καὶ Ἀντιοχείας, μηδενὶ λαλοῦντες τὸν λόγον εἰ μὴ μόνον Ἰουδαίοις. 20 Ἦσαν δέ τινες ἐξ αὐτῶν ἄνδρες Κύπριοι καὶ Κυρηναῖοι οἵτινες εἰσελθόντες εἰς Ἀντιόχειαν ἐλάλουν πρὸς τοὺς Ἑλληνιστάς, εὐαγγελιζόμενοι τὸν Κύριον Ἰησοῦν. 21 καὶ ἦν χεὶρ Κυρίου με᾽' αὐτῶν, πολύς τε ἀριθμὸς πιστεύσας ἐπέστρεψεν ἐπὶ τὸν Κύριον. 22 Ἠκούσθη δὲ ὁ λόγος εἰς τὰ ὦτα τῆς ἐκκλησίας τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις περὶ αὐτῶν, καὶ ἐξαπέστειλαν Βαρνάβαν διελθεῖν ἕως Ἀντιοχείας· 23 ὃς παραγενόμενος καὶ ἰδὼν τὴν χάριν τοῦ Θεοῦ ἐχάρη, καὶ παρεκάλει πάντας τῇ προθέσει τῆς καρδίας προσμένειν τῷ Κυρίῳ, 24 ὅτι ἦν ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πλήρης Πνεύματος ἁγίου καὶ πίστεως· καὶ προσετέθη ὄχλος ἱκανὸς τῷ Κυρίῳ. 25 ἐξῆλθε δὲ εἰς Ταρσὸν ὁ Βαρνάβας ἀναζητῆσαι Σαῦλον, καὶ εὑρὼν αὐτὸν ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἀντιόχειαν. 26 ἐγένετο δὲ αὐτοὺς καὶ ἐνιαυτὸν ὅλον συναχθῆναι ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ καὶ διδάξαι ὄχλον ἱκανόν, χρηματίσαι τε πρῶτον ἐν Ἀντιοχείᾳ τοὺς μαθητὰς Χριστιανούς. 27 Ἐν ταύταις δὲ ταῖς ἡμέραις κατῆλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων προφῆται εἰς Ἀντιόχειαν· 28 ἀναστὰς δὲ εἷς ἐξ αὐτῶν ὀνόματι Ἄγαβος ἐσήμανε διὰ τοῦ Πνεύματος λιμὸν μέγαν μέλλειν ἔσεσθαι ἐφ᾽ ὅλην τὴν οἰκουμένην· ὅστις καὶ ἐγένετο ἐπὶ Κλαυδίου Καίσαρος. 29 τῶν δὲ μαθητῶν καθὼς εὐπορεῖτό τις, ὥρισαν ἕκαστος αὐτῶν εἰς διακονίαν πέμψαι τοῖς κατοικοῦσιν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἀδελφοῖς· 30 ὃ καὶ ἐποίησαν ἀποστείλαντες πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους διὰ χειρὸς Βαρνάβα καὶ Σαύλου».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Ἰω. δ´, 5-42: «5 ἔρχεται οὖν εἰς πόλιν τῆς Σαμαρείας λεγομένην Συχὰρ, πλησίον τοῦ χωρίου ὃ ἔδωκεν Ἰακὼβ Ἰωσὴφ τῷ υἱῷ αὐτοῦ. 6 ἦν δὲ ἐκεῖ πηγὴ τοῦ Ἰακώβ. ὁ οὖν Ἰησοῦς κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐκαθέζετο οὕτως ἐπὶ τῇ πηγῇ· ὥρα ἦν ὡσεὶ ἕκτη. 7 ἔρχεται γυνὴ ἐκ τῆς Σαμαρείας ἀντλῆσαι ὕδωρ. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Δός μοι πεῖν. 8 οἱ γὰρ μαθηταὶ αὐτοῦ ἀπεληλύθεισαν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα τροφὰς ἀγοράσωσι. 9 λέγει οὖν αὐτῷ ἡ γυνὴ ἡ Σαμαρεῖτις· Πῶς σὺ Ἰουδαῖος ὢν παρ᾽ ἐμοῦ πεῖν αἰτεῖς, οὔσης γυναικὸς Σαμαρείτιδος; οὐ γὰρ συγχρῶνται Ἰουδαῖοι Σαμαρείταις. 10 ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· Εἰ ᾔδεις τὴν δωρεὰν τοῦ Θεοῦ καὶ τίς ἐστιν ὁ λέγων σοι, δός μοι πεῖν, σὺ ἂν ᾔτησας αὐτόν, καὶ ἔδωκεν ἄν σοι ὕδωρ ζῶν. 11 λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Κύριε, οὔτε ἄντλημα ἔχεις, καὶ τὸ φρέαρ ἐστὶ βαθύ· πόθεν οὖν ἔχεις τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν; 12 μὴ σὺ μείζων εἶ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἰακώβ, ὃς ἔδωκεν ἡμῖν τὸ φρέαρ, καὶ αὐτὸς ἐξ αὐτοῦ ἔπιε καὶ οἱ υἱοὶ αὐτοῦ καὶ τὰ θρέμματα αὐτοῦ; 13 ἀπεκρίθη Ἰησοῦς καὶ εἶπεν αὐτῇ· Πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πάλιν· 14 ὃς δ᾽ ἂν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ ὃ δώσω αὐτῷ, γενήσεται ἐν αὐτῷ πηγὴ ὕδατος ἁλλομένου εἰς ζωὴν αἰώνιον. 15 λέγει πρὸς αὐτὸν ἡ γυνή· Κύριε, δός μοι τοῦτο τὸ ὕδωρ, ἵνα μὴ διψῶ μηδὲ ἔρχομαι ἐνθάδε ἀντλεῖν. 16 λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ὕπαγε φώνησον τὸν ἄνδρα σου καὶ ἐλθὲ ἐνθάδε. 17 ἀπεκρίθη ἡ γυνὴ καὶ εἶπεν· Οὐκ ἔχω ἄνδρα. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Καλῶς εἶπας ὅτι ἄνδρα οὐκ ἔχω· 18 πέντε γὰρ ἄνδρας ἔσχες, καὶ νῦν ὃν ἔχεις οὐκ ἔστι σου ἀνήρ· τοῦτο ἀληθὲς εἴρηκας. 19 λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Κύριε, θεωρῶ ὅτι προφήτης εἶ σύ. 20 οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν· καὶ ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν. 21 λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Γύναι, πίστευσόν μοι ὅτι ἔρχεται ὥρα ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ πατρί. 22 ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσκυνοῦμεν ὃ οἴδαμεν· ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. 23 ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ ὁ πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. 24 πνεῦμα ὁ Θεός, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. 25 λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός· ὅταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. 26 λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι, ὁ λαλῶν σοι. 27 καὶ ἐπὶ τούτῳ ἦλθαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ, καὶ ἐθαύμασαν ὅτι μετὰ γυναικὸς ἐλάλει· οὐδεὶς μέντοι εἶπε, τί ζητεῖς ἤ τί λαλεῖς μετ᾽ αὐτῆς; 28 Ἀφῆκεν οὖν τὴν ὑδρίαν αὐτῆς ἡ γυνὴ καὶ ἀπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ λέγει τοῖς ἀνθρώποις· 29 Δεῦτε ἴδετε ἄνθρωπον ὃς εἶπέ μοι πάντα ὅσα ἐποίησα· μήτι οὗτός ἐστιν ὁ Χριστός; 30 ἐξῆλθον οὖν ἐκ τῆς πόλεως καὶ ἤρχοντο πρὸς αὐτόν. 31 Ἐν δὲ τῷ μεταξὺ ἠρώτων αὐτὸν οἱ μαθηταὶ λέγοντες· Ραββί, φάγε. 32 ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἐγὼ βρῶσιν ἔχω φαγεῖν, ἣν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε. 33 ἔλεγον οὖν οἱ μαθηταὶ πρὸς ἀλλήλους· Μή τις ἤνεγκεν αὐτῷ φαγεῖν; 34 λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἐμὸν βρῶμά ἐστιν ἵνα ποιῶ τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με καὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον. 35 οὐχ ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἔτι τετράμηνός ἐστι καὶ ὁ θερισμὸς ἔρχεται; ἰδοὺ λέγω ὑμῖν, ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσι πρὸς θερισμόν. ἤδη. 36 καὶ ὁ θερίζων μισθὸν λαμβάνει καὶ συνάγει καρπὸν εἰς ζωὴν αἰώνιον, ἵνα καὶ ὁ σπείρων ὁμοῦ χαίρῃ καὶ ὁ θερίζων. 37 ἐν γὰρ τούτῳ ὁ λόγος ἐστὶν ὁ ἀληθινὸς, ὅτι ἄλλος ἐστὶν ὁ σπείρων καὶ ἄλλος ὁ θερίζων. 38 ἐγὼ ἀπέστειλα ὑμᾶς θερίζειν ὃ οὐχ ὑμεῖς κεκοπιάκατε· ἄλλοι κεκοπιάκασι, καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν κόπον αὐτῶν εἰσεληλύθατε. 39 Ἐκ δὲ τῆς πόλεως ἐκείνης πολλοὶ ἐπίστευσαν εἰς αὐτὸν τῶν Σαμαρειτῶν διὰ τὸν λόγον τῆς γυναικὸς, μαρτυρούσης ὅτι εἶπέ μοι πάντα ὅσα ἐποίησα. 40 ὡς οὖν ἦλθον πρὸς αὐτὸν οἱ Σαμαρεῖται, ἠρώτων αὐτὸν μεῖναι παρ᾽ αὐτοῖς· καὶ ἔμεινεν ἐκεῖ δύο ἡμέρας. 41 καὶ πολλῷ πλείους ἐπίστευσαν διὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, 42 τῇ τε γυναικὶ ἔλεγον ὅτι οὐκέτι διὰ τὴν σὴν λαλιὰν πιστεύομεν· αὐτοὶ γὰρ ἀκηκόαμεν, καὶ οἴδαμεν ὅτι οὗτός ἐστιν ἀληθῶς ὁ σωτὴρ τοῦ κόσμου».

 

---

[1]. Το νερό είναι στοιχείο κυρίαρχο στη δημιουργία κατά το βιβλίο της Γενέσεως αλλά και σε όλη την Πεντάτευχο είτε ως στοιχείο στη λατρεία, είτε για την επιβίωση, είτε καθαρτήριο. Στους λαούς της Αν. Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής η χρήση του ύδατος και η διασφάλισή του υπήρξε μέρος της υγείας των κοινοτήτων και του πολιτισμού τους. Μία αντιστοίχηση προς την Πεντάβιβιβλο και ιδίως το βιβλίο της Γενέσεως υπάρχει έντονη στους Ψαλμούς με δοξολογικό χαρακτήρα.

 

[2]. Είναι χαρακτηριστική η εικόνα της Μεσοπεντηκοστής με το δωδεκαετή Χριστό διδάσκoντα εν μέσω των σοφών του Ισραήλ.

 

Κυριακὴ Δ´ ἀπὸ τοῦ Πάσχα, Μνεία τῆς τοῦ Παραλύτου θεραπείας,

3 Μαΐου 2026 (19/5/2019), (Αριθμ. 15Β)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Τα Αναγνώσματα της Κυριακής του Παραλύτου έχουν μία άμεση εσωτερική συνέχεια με το περιεχόμενο της προηγούμενης Κυριακής, των Μυροφόρων, ως συνέχεια επίσης του μυστηρίου της Θείας Οικονομίας, αλλά και στην προοπτική της φανερώσεως της δυνάμεως του Χριστού ως Θεού και σε συνάρτηση με τη βαθμιαία έκφανση του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους εν τη Εκκλησία της Πεντηκοστής. Βρισκόμαστε στην περίοδο που η Εκκλησία ετοιμάζεται να εορτάσει τη Μεσοπεντηκοστή[1], και γι᾽ αυτό ακριβώς με τα δύο Αναγνώσματα η Εκκλησία προετοιμάζει τους χριστιανούς για την αποδοχή του έργου του Αγίου Πνεύματος στον κόσμο, σε όλα τα έθνη.

2. Έτσι, το μεν Ευαγγελικό Ανάγνωσμα προέρχεται από την περίοδο που ο Χριστός ενεργεί τις θεοσημίες στον Ισραήλ, ενώ το Αποστολικό Ανάγνωσμα μάς εισάγει στις θεοσημίες που επιτελούν οι Απόστολοι, καθώς κηρύττουν τον Αναστάντα Χριστό ως τον Κύριο και Θεό εν τη δυνάμει του Αγίου Πνεύματος. Και δεν πρέπει να απορούμε που η Εκκλησία προβάλλει ένα κείμενο μετά την Πεντηκοστή (το Αποστολικό Ανάγνωσμα) και ένα κείμενο που προέρχεται από τα γεγονότα προ των παθών και της Αναστάσεως του Χριστού, και ενώ βρισκόμαστε σε αναστάσιμη περίοδο. Οι Πατέρες της Εκκλησίας που έχουν κάνει αυτή την επιλογή δεν παύουν να μάς υπενθυμίζουν ότι όλα τα γεγονότα που κατέγραψαν οι Προφήτες, οι Ευαγγελιστές και οι Απόστολοι συντείνουν σε ένα σκοπό, στην ομολογία ότι την Αποκάλυψη της Αγίας Τριάδος την ενεργεί ο Λόγος του Θεού Πατρός, ο οποίος διά της Ενανθρωπήσεως εισήγαγε το γένος των ανθρώπων στη ζωή της Αγίας Τριάδος. Και για να μην εκληφθεί ο Αναστάς Κύριος ως κάποιος θαυματοποιός, αλλά ότι είναι ο παλαιός των ημερών, αυτός που ὤφθη στους Πατριάρχες και τους Προφήτες, επιλέγουν αυτό το συνδυασμό Αναγνωσμάτων, πιστοποιώντας την ενότητα της Αποκαλύψεως του Θεού από κτίσεως κόσμου.

3. Εξάλλου, αυτόν τον σκοπό υπηρετεί η υμνολογία της εορτής, που συνδέει το θαύμα της θεραπείας του Παραλύτου με τον άσαρκο Λόγο, που ως Δημιουργός πλαστούργησε τον άνθρωπο και ενήργησε τις θεοσημίες ως άσαρκος και ένσαρκος, όπως μας λέει το Στιχηρό Ιδιόμελο του Παραλύτου, ήχος α´: «Ὁ τῇ παλάμῃ τῇ ἀχράντῳ, πλαστουργήσας τὸν ἄνθρωπον, ἦλθες εὔσπλαγχνε, τοὺς νοσοῦντας ἰάσασθαι Χριστέ, τὸν Παράλυτον ἐν τῇ Προβατικῇ κολυμβήθρᾳ, διὰ τοῦ λόγου σου ἀνέστησας. Αἱμόρρου δὲ τὸ ἄλγος ἐθεράπευσας, τῆς Χαναναίας τὴν παῖδα ἐνοχλουμένην ἐλέησας, καὶ τὴν αἴτησιν τοῦ Ἑκατοντάρχου οὐ παρεῖδες· διὰ τοῦτο κράζομεν· Παντοδύναμε Κύριε, δόξα σοι». Ή, όπως ακούμε στον Ειρμό του τρίτου Κανόνα της εορτής, Ωδή θ´, τοῦ Παραλύτου, ήχος γ´: «Ἐν Σιναίῳ τῷ ὄρει κατεῖδέ σε, ἐν τῇ βάτῳ Μωϋσῆς, τὴν ἀφλέκτως τὸ πῦρ τῆς Θεότητος, δεξαμένην ἐν γαστρί, Δανιὴλ δέ σε εἶδεν, ὄρος ἀλατόμητον, ῥάβδον βλαστήσασαν, Ἡσαΐας κέκραγε, τὴν ἐκ ῥίζης Δαυΐδ. Ἰησοῦ ἐπὶ ξύλου ὑψούμενος, συνανύψωσας ἡμᾶς, καὶ τεθεὶς ἑκουσίως ἐν μνήματι, ἐκ μνημάτων τοὺς νεκρούς, ἐξανέστησας πάντας, ὑμνοῦντας τὸ κράτος σου τὸ ἀκατάληπτον, καὶ τὴν δυναστείαν τὴν σὴν τὴν ἀήττητον. Ὡραιότατος τάφου ἀνέτειλας, ὡς νυμφίος ἐκ παστοῦ, ὡραιότατε Λόγε, καὶ ἔλυσας τὸ τοῦ ᾍδου ἀμειδές, καὶ δεσμώτας ἐξῆρας, συμφώνως κραυγάζοντας· Δόξα τῇ δόξῃ σου, δόξα Ἰησοῦ ὁ Θεὸς τῇ Ἐγέρσει σου. Στεναγμούς τε καὶ δάκρυα φέρουσαι, μετὰ μύρων ἐν σπουδῇ, τὸ πανάγιον μνῆμα κατέλαβον αἱ γυναῖκες, καὶ Χριστοῦ ἐδιδάσκοντο πίστει τὴν ἔνδοξον Ἔγερσιν, ἥν ἑορτάζομεν, ἐν ἀγαλλιάσει ψυχῆς εὐφραινόμενοι. Ἠκολούθει ἡ ῥῶσις τοῦ σώματος, τῇ προστάξει σου Χριστέ, καὶ ὡρᾶτο ὁ πρῴην Παράλυτος, διερχόμενος σπουδῇ, καὶ τὸν κράββατον φέρων ἐφ᾽ ὃν κατεκλίνετο, ἔτεσι πλείοσιν, ἀνυμνολογῶν τὴν πολλὴν δυναστείαν σου. Φωτισμὸν ἡμῖν αἴτησαι μέγιστε, Ἀρχιστράτηγε, ἀεὶ τῷ μεγάλῳ φωτὶ παριστάμενος, καὶ εἰρήνευσον ἡμῶν, τὴν ζωὴν ἐπηρείαις, πάντοτε τοῦ ὄφεως, καὶ περιστάσεσι, βίου δονουμένην ἀεὶ ἀξιάγαστε», όπου ο υμνωδός ανακαλεί συνοπτικά τα συγκλονιστικά γεγονότα του άσαρκου και ένσαρκου Λόγου από Μωϋσέως μέχρι του Παραλύτου, εντάσσοντας, όμως, και όλες τις θεοσημίες της ενσάρκου Θείας Οικονομίας, τα πάθη, την Ανάσταση και τη μαρτυρία των Μυροφόρων, που εορτάσαμε την προηγούμενη Κυριακή, συγχρονίζοντας έτσι τα γεγονότα της Θείας Οικονομίας.

4. Κατά ταύτα, η Ευαγγελική περικοπή του Παραλύτου πρέπει να ιδωθεί στην ευρύτερη συνάφεια του Κατά Ιωάννη Ευαγγελίου, όπου διαβάζουμε το πριν από το «Μετά ταῦτα» της αρχής της περικοπής, ώστε να κατανοήσουμε τη σημασία της θεραπείας του Παραλύτου, και γιατί εντάσσονται, κατά την παραπάνω ανάλυση, η εορτή και η περικοπή στην αναστάσιμη περίοδο. Τα πριν της θεραπείας του Παραλύτου είναι τα γεγονότα της συναντήσεως του Χριστού με τη Σαμαρείτιδα. Σ᾽ αυτή τη γυναίκα (που είχε παντρευτεί πέντε φορές), ο Χριστός είπε καθαρά ότι είναι ο αναμενόμενος του Ισραήλ, αλλά ότι το κήρυγμα του Ισραήλ αφορά σ᾽ όλα τα έθνη, ενώ από μέρους της Σαμαρείτιδος υπάρχει η αναζήτηση της αληθινής προσκυνήσεως του Θεού και μία επίγνωση της καταστάσεώς της : Ἰω, δ, 19-26: «Κύριε, θεωρῶ ὅτι προφήτης εἶ σύ. 20 οἱ πατέρες ἡμῶν ἐν τῷ ὄρει τούτῳ προσεκύνησαν· καὶ ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐν Ἱεροσολύμοις ἐστὶν ὁ τόπος ὅπου δεῖ προσκυνεῖν. 21 λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Γύναι, πίστευσόν μοι ὅτι ἔρχεται ὥρα ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἱεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ πατρί. 22 ὑμεῖς προσκυνεῖτε ὃ οὐκ οἴδατε, ἡμεῖς προσκυνοῦμεν ὃ οἴδαμεν· ὅτι ἡ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν. 23 ἀλλ᾽ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ· καὶ γὰρ ὁ πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτόν. 24 πνεῦμα ὁ Θεός, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. 25 λέγει αὐτῷ ἡ γυνή· Οἶδα ὅτι Μεσσίας ἔρχεται ὁ λεγόμενος Χριστός· ὅταν ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναγγελεῖ ἡμῖν πάντα. 26 λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι, ὁ λαλῶν σοι».

5. Αυτά ήταν τα γεγονότα που προηγήθηκαν της θεραπείας του Παραλύτου. Διαβάζεται, λοιπόν, η περικοπή της θεραπείας του Παραλύτου, για να ενισχυθούν οι χριστιανοί στην πίστη τους στον Αναστημένο Χριστό, που είναι μια πίστη που αφορά σ᾽ όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα από τις συμβάσεις του βίου κι όχι μόνο τους «Γαλιλαίους». Μάλιστα, αυτήν την πίστη φαίνεται να την αποδέχοναι οι αμαρτωλοί, όσοι έχουν αίσθηση πού βρίσκονται, και γι᾽ αυτό το κήρυγμα της Εκκλησίας, ακόμη και στην περίοδο της Αναστάσεως είναι κήρυγμα μετανοίας και προετοιμασίας να δεχθούμε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος.

6. Εξάλλου, η ανάσταση της Ταβιθά (το κείμενο του Αποστολικού Αναγνώσματος μάς δίνει και τη μετάφραση στα Ελληνικά, που σημαίνει Δορκάς, δηλαδή, ζαρκάδι!) από τον Πέτρο, μία θεοσημία αντίστοιχη των θεοσημιών του Χριστού, μάς καθιστά σαφές ότι και το Άγιο Πνεύμα εν τη Εκκλησία δρα με τη μία και την αυτήν ενέργεια της Αγίας Τριάδος, δηλαδή, ως Θεός. Μπορούμε να πούμε, λοιπόν, ότι το Αποστολικό Ανάγνωσμα είναι ένα κείμενο που μας μυσταγωγεί προς την Πεντηκοστή, εμφαίνοντας το έργο του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία όλων των εθνών, που την συγκροτεί σε σώμα Χριστού. Έτσι είδε το έργο του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία ένας μεγάλος Πατέρας μας, ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, κατά τις ερμηνευτικές του προτάσεις, ιδίως στις τελευταίες παραγράφους του Πέμπτου Θεολογικού του Λόγου. Ακόμη και η αναφορά του ὑπερώου συνιστά μία προδήλωση της Πεντηκοστής. Από το έργο του Χριστού με τη θεραπεία του Παραλύτου μεταβαίνουμε προς την έκφανση της Εκκλησίας της Πεντηκοστής εις πάντα τα έθνη, όπου τα πάντα επιτελούνται τω Πνεύματι τω Αγίω, όπως θα δούμε στη συνέχεια την επόμενη Κυριακή.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Πράξ. θ´, 32-42: «32 Ἐγένετο δὲ Πέτρον διερχόμενον διὰ πάντων κατελθεῖν καὶ πρὸς τοὺς ἁγίους τοὺς κατοικοῦντας Λύδδαν. 33 εὗρε δὲ ἐκεῖ ἄνθρωπόν τινα Αἰνέαν ὀνόματι, ἐξ ἐτῶν ὀκτὼ κατακείμενον ἐπὶ κραβάττῳ, ὃς ἦν παραλελυμένος. 34 καὶ εἶπεν αὐτῷ ὁ Πέτρος· Αἰνέα, ἰᾶταί σε Ἰησοῦς ὁ Χριστός· ἀνάστηθι καὶ στρῶσον σεαυτῷ. καὶ εὐθέως ἀνέστη. 35 καὶ εἶδον αὐτὸν πάντες οἱ κατοικοῦντες Λύδδαν καὶ τὸν Σάρωνα, οἵτινες ἐπέστρεψαν ἐπὶ τὸν Κύριον. 36 Ἐν Ἰόππῃ δέ τις ἦν μαθήτρια ὀνόματι Ταβιθά, ἣ διερμηνευομένη λέγεται Δορκάς· αὕτη ἦν πλήρης ἀγαθῶν ἔργων καὶ ἐλεημοσυνῶν ὧν ἐποίει. 37 ἐγένετο δὲ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἀσθενήσασαν αὐτὴν ἀποθανεῖν· λούσαντες δὲ αὐτὴν ἔθηκαν ἐν ὑπερῴῳ. 38 ἐγγὺς δὲ οὔσης Λύδδης τῇ Ἰόππῃ οἱ μαθηταὶ ἀκούσαντες ὅτι Πέτρος ἐστὶν ἐν αὐτῇ, ἀπέστειλαν δύο ἄνδρας πρὸς αὐτὸν παρακαλοῦντες μὴ ὀκνῆσαι διελθεῖν ἕως αὐτῶν. 39 ἀναστὰς δὲ Πέτρος συνῆλθεν αὐτοῖς· ὃν παραγενόμενον ἀνήγαγον εἰς τὸ ὑπερῷον, καὶ παρέστησαν αὐτῷ πᾶσαι αἱ χῆραι κλαίουσαι καὶ ἐπιδεικνύμεναι χιτῶνας καὶ ἱμάτια ὅσα ἐποίει μετ' αὐτῶν οὖσα ἡ Δορκάς. 40 ἐκβαλὼν δὲ ἔξω πάντας ὁ Πέτρος καὶ θεὶς τὰ γόνατα προσηύξατο, καὶ ἐπιστρέψας πρὸς τὸ σῶμα εἶπε· Ταβιθά, ἀνάστηθι. ἡ δὲ ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῆς, καὶ ἰδοῦσα τὸν Πέτρον ἀνεκάθισε. 41 δοὺς δὲ αὐτῇ χεῖρα ἀνέστησεν αὐτήν, φωνήσας δὲ τοὺς ἁγίους καὶ τὰς χήρας παρέστησεν αὐτὴν ζῶσαν. 42 γνωστὸν δὲ ἐγένετο καθ᾽ ὅλης τῆς Ἰόππης, καὶ πολλοὶ ἐπίστευσαν ἐπὶ τὸν Κύριον. 43 Ἐγένετο δὲ ἡμέρας ἱκανὰς μεῖναι αὐτὸν ἐν Ἰόππῃ παρά τινι Σίμωνι βυρσεῖ».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Ἰω. ε´, 1-15: «1 Μετὰ ταῦτα ἦν ἡ ἑορτὴ τῶν Ἰουδαίων, καὶ ἀνέβη ὁ Ἰησοῦς εἰς Ἱεροσόλυμα. 2 ἔστι δὲ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις ἐπὶ τῇ προβατικῇ κολυμβήθρα, ἡ ἐπιλεγομένη Ἑβραϊστὶ Βηθεσδά, πέντε στοὰς ἔχουσα. 3 ἐν ταύταις κατέκειτο πλῆθος τῶν ἀσθενούντων, τυφλῶν, χωλῶν, ξηρῶν, ἐκδεχομένων τὴν τοῦ ὕδατος κίνησιν. 4 ἄγγελος γὰρ κατὰ καιρὸν κατέβαινεν ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ, καὶ ἐταράσσετο τὸ ὕδωρ· ὁ οὖν πρῶτος ἐμβὰς μετὰ τὴν ταραχὴν τοῦ ὕδατος ὑγιὴς ἐγίνετο ᾧ δήποτε κατείχετο νοσήματι. 5 ἦν δέ τις ἄνθρωπος ἐκεῖ τριάκοντα καὶ ὀκτὼ ἔτη ἔχων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ αὐτοῦ. 6 τοῦτον ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς κατακείμενον, καὶ γνοὺς ὅτι πολὺν ἤδη χρόνον ἔχει, λέγει αὐτῷ· Θέλεις ὑγιὴς γενέσθαι; 7 ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ ἀσθενῶν· Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω, ἵνα ὅταν ταραχθῇ τὸ ὕδωρ, βάλῃ με εἰς τὴν κολυμβήθραν· ἐν ᾧ δὲ ἔρχομαι ἐγὼ, ἄλλος πρὸ ἐμοῦ καταβαίνει. 8 λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ἔγειρε, ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει. 9 καὶ εὐθέως ἐγένετο ὑγιὴς ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἦρε τὸν κράβαττον αὐτοῦ καὶ περιεπάτει. ἦν δὲ Σάββατον ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. 10 ἔλεγον οὖν οἱ Ἰουδαῖοι τῷ τεθεραπευμένῳ· Σάββατόν ἐστιν· οὐκ ἔξεστί σοι ἆραι τὸν κράβαττον. 11 ἀπεκρίθη αὐτοῖς· Ὁ ποιήσας με ὑγιῆ, ἐκεῖνός μοι εἶπεν· ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει. 12 ἠρώτησαν οὖν αὐτόν· Τίς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος ὁ εἰπών σοι, ἆρον τὸν κράβαττόν σου καὶ περιπάτει; 13 ὁ δὲ ἰαθεὶς οὐκ ᾔδει τίς ἐστιν· ὁ γὰρ Ἰησοῦς ἐξένευσεν ὄχλου ὄντος ἐν τῷ τόπῳ. 14 μετὰ ταῦτα εὑρίσκει αὐτὸν ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ ἱερῷ καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἴδε ὑγιὴς γέγονας· μηκέτι ἁμάρτανε, ἵνα μὴ χεῖρόν σοί τι γένηται. 15 ἀπῆλθεν ὁ ἄνθρωπος καὶ ἀνήγγειλε τοῖς Ἰουδαίοις ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ ποιήσας αὐτὸν ὑγιῆ».

---

[1]. Η εορτή της Μεσοπεντηκοστής εορταζόταν, ως έχει ήδη λεχθεί, στο Ναό του Αγίου Μωκίου, έναν από τους αρχαιότερους ναούς της Κωνσταντινούπολης. Πλησίον αυτού κτίσθηκε και το Προφητείο με τα καταπιστεύματα των Αγίων της Παλαιάς Διαθήκης, των Θεοπατόρων Ιωακείμ και Άννης και του Θεοδόχου Αγίου Συμεώνος. Η εορτή ετελείτο με την παρουσία του Πατριάρχη και του Αυτοκράτορα. Η εορτή συνδυάζει δύο στοιχεία: Αναδεικνύεται το τρισσό αξίωμα του Χριστού, ιδίως του Προφήτη-Διδασκάλου, ενώ σηματοδοτείται προδήλως και η επόμενη Κυριακή, πράγμα που αντανακλάται στο Κοντάκιο της εορτής: «Τῆς ἑορτῆς τῆς νομικῆς μεσαζούσης ὁ τῶν ἁπάντων ποιητὴς καὶ δεσπότης πρὸς τοὺς παρόντας ἔλεγες, Χριστὲ ὁ Θεός· Δεῦτε καὶ ἀρύσασθαι ὕδωρ ἀθανασίας. Ὅθεν σοι προσπίπτομεν καὶ πιστῶς ἐκβοῶμεν· Τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι ἡμῖν, σὺ γὰρ ὑπάρχεις πηγὴ τῆς ζωῆς ἡμῶν». Ήταν πολύ φυσικό η τέλεση της εορτής υπ᾽ αυτήν τη στόχευση να γίνεται πλησίον του Προφητείου, που ήταν η απτή απόδειξη της ενότητος των Αγίων Παλαιάς και Καινής Διαθήκης, της ανακεφαλαιώσεως του «νομικού Πάσχα». Επιπλέον με το Απολυτίκιο της εορτής τονίζεται η ενότητα του έργου του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός ως Βασιλέως-Δημιουργού του παντός, Σωτήρος-Αρχιερέως και Προφήτου- Διδασκάλου, υπό την όραση της ενότητος Πάσχα και Πεντηκοστής, απηχώντας την ερμηνεία των Οικουμενικών Συνόδων: «Μεσούσης τῆς ἑορτῆς διδάσκοντός σου, Σωτήρ, ἔλεγον οἱ Ἰουδαῖοι· Πῶς οὗτος οἶδε γράμματα, μὴ μεμαθηκώς; ἀγνοοῦντες ὅτι σύ εἶ ἡ Σοφία ἡ κατασκευάσασα τὸν κόσμον. Δόξα σοι»!

 Mosca e Costantinopoli divisi su Kiev. E cresce la tension (εφημερίδα Avenire) υπό Andrea Galli

«La questione dell'autocefalia della Chiesa ucraina tocca di riflesso tutto il cristianesimo orientale. Parlano la teologa greca Despo Lialiou e il filosofo russo Arkadij Maler», 17 novembre 2018

 

Οι δικές μου Απαντήσεις εδώ στα Ελληνικά

1. α) Για να γίνει κατανοητό τί σημαίνει αυτοκεφαλία πρέπει να γίνει μία αρχική αναφορά για τη διάρθρωση της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία είναι ένα σώμα από 14 τοπικές εκκλησίες. Οι πέντε από αυτές (Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, Πατριαρχείο Αντιοχείας και η Εκκλησία της Κύπρου, ως Αρχιεπισκοπή, είναι τοπικές εκκλησίες, των οποίων τα όρια έχουν καθορισθεί από τους κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχεται ως Οικουμενικές μόνο τις Επτά Οικουμενικές Συνόδους, οι οποίες είναι κοινές και με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης από την εποχή του Αγίου Φωτίου (πατριάρχης 858-867 και 877-886) και μετά, εκτός από τη διοικητική και πνευματική ευθύνη των λαών που θα γίνονταν χριστιανοί πέραν από τα εδάφη των άλλων Πατριαρχείων, ανέλαβε και την ευθύνη να συγκαλεί τις Γενικές Συνόδους, μία αρμοδιότητα του αυτοκράτορα. Αυτό έγινε γιατί, ιδίως, τα Πατριαρχεία της Ανατολής είχαν καταληφθεί από τους Άραβες, οπότε ένα διάταγμα (έδικτο) του αυτοκράτορα δεν είχε ισχύ σε μία ξένη επικράτεια. Εκτός από το γεγονός ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν Πατριάρχης της Πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, δύο κανόνες Οικουμενικών Συνόδων, ο 3ος της Β´ Οικουμενικής Συνόδου (381) και 28ος της Δ´ Οικουμενικής Συνόδου παρέχουν στον Οικουμενικό Πατριάρχη το συντονιστικό ρόλο στην Εκκλησία, ιδίως μετά την παράλληλη ιστορία της χριστιανοσύνης σε Ανατολή και Δύση, όπως αυτή σημειώνεται μετά την εποχή του Αγίου Φωτίου και εξής, πράγμα το οποίο δεν αμφισβητήθηκε ποτέ στην Ανατολή.

β) Τον ένατο αιώνα έγινε ο εκχριστιανισμός των σλάβων από τους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο, και το 988 γίνεται στο Κίεβο ο εκχριστιανισμός των Ρως- Ρώσων από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αρχίζοντας την ιστορία τους οι νεότερες ορθόδοξες εκκλησίες, οι οποίες εξηρτώντο, όπως ήταν φυσικό, διοικητικά και πνευματικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αποτελώντας Μητροπόλεις του.

γ) Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης και την κατάκτηση των εδαφών και των άλλων παλαιών Πατριαρχείων της Ανατολής από τους Οθωμανούς ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι υπεύθυνος για όλους τους κατακτημένους ορθοδόξους και τους εκπροσωπεί στο σουλτάνο. Κάποιοι Πατριάρχες των Ανατολικών Πατριαρχείων εκλέγονται από τη Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και διαμένουν στην Κωνσταντινούπολη και όχι στις έδρες τους.

δ) Το 1589 ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Β´, ο οποίος βρισκόταν σε διετή περιοδεία στη Ρωσία, υπό την πίεση του τσάρου Θεοδώρου παραχωρεί την πατριαρχική αξία στο μητροπολίτη Μόσχας Ιώβ, με τον όρο ότι θα αναγνωρίζει κεφαλή της Ορθοδοξίας το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπως το αναγνώριζαν και τα παλαιά Πατριαρχεία. Ουσιαστικά από το 1589 αρχίζει η ιστορία των νεότερων Ορθοδόξων Τοπικών Εκκλησιών, οι οποίες προήλθαν από το σώμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Στις 12 Φεβρουαρίου 1593 το Πατριαρχείο Μόσχας κατατάχθηκε ως πέμπτο στη σειρά στα Δίπτυχα της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ο Ιερεμίας ήταν ένας λόγιος Πατριάρχης και στη Δύση είναι γνωστός από το διάλογο που έκανε με τους Λουθηρανούς θεολόγους της Τυβίγγης. Εκατό χρόνια μετά επί Πατριάρχου Διονυσίου Δ´, οποίος από το 1671 μέχρι το 1694 έγινε εναλλάξ πέντε φορές Πατριάρχης, σε μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, το 1686 ανατίθεται στον Πατριάρχη Μόσχας η χειροτονία του Μητροπολίτη Κιέβου υπό τον όρο ότι στη Θεία Λειτουργία θα μνημονεύεται ως κεφαλή ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Ο Μητροπολίτης Κιέβου εκλεγόταν από τον κλήρο και το λαό της Μητροπόλεως Κιέβου και όχι από το Πατριαρχείο Μόσχας. Μέσα στα εκατό επόμενα χρόνια η Ρωσία ως κράτος και ως Εκκλησία προσπαθεί να εμφανισθεί ως εκπρόσωπος των Ορθοδόξων από τη Μόσχα μέχρι τη Μεσόγειο, πράγμα που επιτυχγάνει με τον πρώτο μεγάλο Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1768-74), κατά τον οποίο έφτασε η Ρωσία μέχρι τη Βουλγαρία, όπου στο χωριό Kaynardzha υπογράφεται η συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) με 28 φανερά και 2 μυστικά άρθρα. Με τη συνθήκη αυτή οι Ρώσοι αποκτούν το δικαίωμα να κτίσουν δική τους εκκλησία στη συνοικία του Γαλατά, αρχίζοντας να υποσκάπτουν ουσιαστικά την πρωτόθρονη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου με στόχευση πολιτικής επικράτησης σ᾽ όλους τους Ορθόδοξους λαούς. Ουσιαστικά, οι νεότεροι Ορθόδοξοι λαοί, που προήλθαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αποκτούν διπλή καταδυνάστευση, Ρωσική και Οθωμανική. Σ᾽ αυτή την περίοδο έχουμε την αρχή  της διαμόρφωσης της διπλής αντίστασής τους. Το επόμενο διάστημα μεσουρανεί ο Μέγας Ναπολέων και οι διεργασίες στην Ευρώπη, οι οποίες οδηγούν στα νεότερα εθνικά κράτη, τα οποία στο χώρο της Ορθοδόξου Εκκλησίας έφεραν διεργασίες που από το 1839 με πρώτους τους Έλληνες, οι οποίοι έλαβαν Πατριαρχικό Τόμο αυτοκεφαλίας το 1850, θα οδηγήσουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην παραχώρηση αυτοκεφαλίας σε σειρά το 1879 στην Εκκλησία της Σερβίας και αναγνώρισή της το 1920 σε Πατριαρχείο,  το 1885 στην Εκκλησία της Ρουμανίας και το 1925 σε Πατριαρχείο, το 1945 στην Εκκλησία της Βουλγαρίας και το 1961 σε Πατριαρχείο, το 1990 παραχωρείται στην αρχαία Εκκλησία της Γεωργίας η Πατριαρχική τιμή. Η Εκκλησία της Γεωργίας υπέφερε πολύ από τη τσαρική Ρωσία, γιατί για εκατό χρόνια από το 1811 μέχρι το 1917 είχε χάσει την εκκλησιαστική της αυτοτέλεια. Στην εκκλησία της Πολωνίας παραχωρείται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το αυτοκέφαλο στα 1924, το έτος 1937 στην Εκκλησία της Αλβανίας και το 1998 στην Εκκλησία της Τσεχίας και Σλοβακίας. Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ως αυτόνομες ανήκουν η Αυτόνομη Αρχιεπισκοπή Φιλλανδίας 1923 και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας με Συνοδική Πράξη του 1996.

 

2. Έκανα την προηγούμενη μακρά αναφορά, για να καταστεί κατανοητό σε ένα κοινό που έχει άλλες προσλαμβάνουσες ως προς το τί είναι εκκλησιαστική ενότητα, μονονότι παντού η χριστιανοσύνη έχει τα εσωτερικά της προβλήματα και τις διαιρέσεις. Πρώτα πρώτα πρέπει να γίνει σαφές ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν παρεχώρησε τη Μητρόπολη του Κιέβου στο Πατριαρχείο Μόσχας. Η αναίρεση της πράξης αναθέσεως της χειροτονίας του Μητροπολίτη Κιέβου από τον Πατριάρχη Μόσχας αφορά μόνο στους χριστιανούς της Ουκρανίας και το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε καμία άλλη Τοπική Εκκλησία. Αν λάβουμε, μάλιστα, υπόψιν μας τις ταλαιπωρίες των Ορθόδοξων λαών από τη Μεσόγειο μέχρι τη Φιλλανδία και τους πολιτικούς εκβιασμούς από τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774), τη Ρωσική επανάσταση του 1917, το Β´ Παγκόσμιο Πὀλεμο και τις συνέπειές του, ο χρόνος συστέλλεται στις αγωνίες του κάθε ορθόδοξου λαού, και μόνο ως θαύμα μπορώ να θεωρήσω τη διατήρηση της πίστης του και την επιμονή του να ξαναβρεί και να επανέλθει στη ρίζα της Οικουμενικότητάς του. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν είναι παρελθόν, είναι η Εκκλησία που διαφύλαξε τη συνέχεια και των παλαιών Πατριαρχείων της Ανατολής και τη συνέχεια των Ορθόδοξων Τοπικών Εκκλησιών και αυτό όχι μόνο ως εκκλησιαστική διάρθρωση αλλά ως πατερική, λειτουργική, θεολογική, συνοδική πράξη και παράδοση.

 

3. Υπάρχει διαφορά, γιατί το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραχώρησε το 1923 την Αρχιεπισκοπή Αχρίδας στο Πατριαρχείο Βελιγραδίου, όπως και το 1928 τις Μητροπόλεις των λεγομένων Νέων Χωρών, στην Εκκλησία της Ελλάδος το 1850, που είναι κάτω από τη Λάρισα. Οι Μητροπόλεις της Μακεδονίας του Αποστόλου Παύλου, του Αγίου Δημητρίου, όπως και εκείνες της Ηπείρου, της Θράκης, το Άγιο Όρος, ανήκουν πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Εμείς στη Μακεδονία έχουμε πνευματικό προσανατολισμό στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, έχουμε οικογενειακές μνήμες που μας συνδέουν με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και παρόμοιες μνήμες έχουν και οι Ορθόδοξοι σλαβόφωνοι στα Σκόπια. Ποιός μπορεί να τους στερήσει την επανασύνδεσή τους με τη Μητέρα Εκκλησία τους; Από κει και πέρα το πώς διαμορφώθηκε το κράτος τους και το γιατί, θα το μάθουν οι άνθρωποι στον επόμενο αιώνα. Ωστόσο, από εκκλησιαστικής πλευράς, πιστεύω, το ενδιαφέρον είναι ότι πρέπει να λάβουν την κανονικότητα και τη θέση τους οι Ορθόδοξοι της FYROM μεταξύ των Ορθοδόξων, γιατί η πλειονοψηφία των κατοίκων φέρονται ως σχισματικοί. Οι Ορθόδοξοι των Βαλκανίων έχουμε όλοι την ίδια εκκλησιαστική παράδοση, σλαβόφωνοι και Ελληνόφωνοι, και είναι σκάνδαλο να τους αγνοούμε εκκλησιαστικά με το πρόσχημα του σχισματικού. Πιστεύω ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετά την πολιτική λύση του ονόματος θα αναζητήσει την πλέον κατάλληλη λύση. Εξάλλου, πρέπει να σημειώσω ότι στη βάση δεν υπάρχει σχίσμα. Στη Θεολογική μας Σχολή στο Αριστοτέλειο φοιτούν φοιτητές και των δύο εκκλησιαστικών οντοτήτων της FYROM, άριστοι φοιτητές όλοι, και κανείς μας δεν διανοήθηκε να τους θεωρήσουμε «σχισματικούς».

 

4. Θεωρώ απαράδεκτες τις εκφράσεις του Μητροπολίτη Ιλαρίωνος εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχη. Εγγίζουν τα όρια του πεζοδρομίου. Αντιλαμβάνομαι ότι οι Ρώσοι χριστιανοί είναι άμαθοι στην εκκλησιαστική τάξη, παρ᾽ όλη την κοσμική ισχύ, γιατί έχουν περάσει κοντά στα εκατό χρόνια απομονωτισμού, λόγω της περιπέτειας με το πολιτικό τους σύστημα, το οποίο δεν μπορούν να αποβάλλουν ακόμη και τώρα. Όταν θα μελετήσουν και θα ισορροπήσουν πολιτικά, θα αντιληφθούν τα δεινά που επισώρευσαν στους αδελφούς τους ομοδόξους. Ο Ρωσικός λαός δεν πρέπει να απουσιάσει από την οικογένεια των Ορθόδοξων λαών, αλλά ούτε και από την Ευρώπη, και οι μονομερείς τους ενέργειες δεν δικαιολογούνται με εντολές που φθάνουν ακόμη και στην ακοινωνησία των απλών κληρικών και των λαϊκών. Αυτό δεν έχει άλλο παράδειγμα στην ιστορία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ούτε στα χρόνια του Σεβήρου Αντιοχείας. Μου θυμίζει τον Προτεσταντισμό του Καλβίνου στο Στρασβούργο.

 

5. Θα δοθεί ο Τόμος της αυτοκεφαλίας στους Ουκρανούς, που θα συγκροτήσουν την Τοπική τους Εκκλησία. Ελπίζω να δείξουν ωριμότητα όλες οι πλευρές, για να θεραπεύσουν τις πληγές τους, αλλά και να δικαιώσουν τους αγώνες των προγόνων τους. Ο Ορθόδοξος κόσμος με τα παλαίφατα Πατριαρχεία, που ζει εδώ και αιώνες σε ένα ανομοιογενές περιβάλλον, φέρει τους τύπους των ήλων του μαρτυρίου και του χώρου μιας εκκλησιαστικής παραδόσεως αιώνων και θα οδηγηθεί, όπως μέχρι τώρα, με τα ίδια βήματα συγκαταβαίνων στις χρείες των ανθρώπων και τις αδυναμίες των αδελφών με την ιεραχική του συγκρότηση.

https://www.avvenire.it/chiesa/chiesa-italiana/mosca-e-costantinopoli-divisi-su-kiev-e-cresce-la-tensione_36257

 

Κυριακὴ Γ´ ἀπὸ τοῦ Ἁγίου Πάσχα- Τῶν Ἁγίων Μυροφόρων Γυναικῶν καὶ Ἰωσὴφ τοῦ Δικαίου, 26 Απριλίου 2026 (12/5/2019), (Αριθμ. 14Β1)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Τα Ευαγγελικά Αναγνώσματα του Πεντηκοσταρίου, ως γνωστόν, προέρχονται από το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, ωστόσο για τη σημερινή Κυριακή το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα προέρχεται από το Κατά Μάρκο Ευαγγέλιο, γιατί σ᾽ αυτό σε μία ενότητα δηλώνεται η παρουσία του Ιωσήφ του «ἀπὸ Ἀριμαθαίας» και των Μυροφόρων, ενώ με την υμνολογία συνδυάζεται και η μαρτυρία από το 28ο κεφάλαιο του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου, όπου οι Μυροφόρες όχι μόνο πληροφορούνται από τον άγγελο Κυρίου («εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολὴν λευκήν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν») ότι «ἠγέρθη», ἀλλά και συναντούν τον ίδιο τον Αναστάντα Χριστό, κατά το Ματθ. 28, 9-10: «ὡς δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ Ἰησοῦς ἀπήντησεν αὐταῖς λέγων· Χαίρετε. αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ. τότε λέγει αὐταῖς ὁ Ἰησοῦς· Μὴ φοβεῖσθε· ὑπάγετε ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελφοῖς μου ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, κἀκεῖ με ὄψονται». Αυτός ο συνδυασμός αποτυπώνεται στον Κανόνα α´, Ωδή ζ ´, του Πάσχα, ἦχος α´, τροπάριο α´ μετά τον Ειρμό: «Γυναῖκες μετὰ μύρων θεόφρονες, ὀπίσω σου ἔδραμον, ὃν δὲ ὡς θνητόν, μετὰ δακρύων ἐζήτουν, προσεκύνησαν χαίρουσαι ζῶντα Θεόν, καὶ Πάσχα τὸ μυστικὸν σοῖς Χριστὲ Μαθηταῖς εὐηγγελίσαντο», που είναι και ευθεία αναφορά στο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, στην Εκκλησία της Πεντηκοστής, όπως επίσης και το Κοντάκιο της εορτής, ἦχος β΄: «Τὸ Χαῖρε ταῖς Μυροφόροις φθεγξάμενος, τὸν θρῆνον τῆς προμήτορος Εὔας κατέπαυσας, τῇ Ἀναστάσει Σου Χριστὲ ὁ Θεός· τοῖς Ἀποστόλοις δὲ τοῖς σοῖς κηρύττειν ἐπέταξας· ὁ Σωτὴρ ἐξανέστη τοῦ μνήματος».

2. Επεσήμανα την προηγούμενη Κυριακή ότι: Το κοινό σημείο των δύο Αναγνωσμάτων είναι η λέξη «σημεία». Στο μεν Αποστολικό Ανάγνωσμα τα «σημεία» ενεργούνται από τους Αποστόλους, ενώ στο Ευαγγελικό Ανάγνωσμα τα «σημεία» ενεργούνται από τον Αναστάντα Χριστό. Στον ίδιο άξονα κινούνται και τα σημερινά Αναγνώσματα. Μάλιστα, το Αποστολικό Ανάγνωσμα είναι μία περικοπή που έπεται της περικοπής της περασμένης Κυριακής (Πράξ. ε´, 12-20).

Με τη σημερινή περικοπή προκαταγγέλλεται και πάλι η δωρεά των χαρισμάτων κατά την Πεντηκοστή με την εκλογή των επτά διακόνων, κατά τα επτά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, που συνέχουν τη θεοποιό μαρτυρία και πορεία των θεοπτών Αγίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Πρέπει να σημειώσουμε ότι τα ονόματα των επτά διακόνων είναι Ελληνικά, ενώ για το Νικόλαο σημειώνεται ότι ήταν προσήλυτος από την Αντιόχεια. Ήδη, δηλαδή, και προ της Πεντηκοστής η Αποστολική κοινότητα ανοίγεται προς πάντας, Ιουδαίους, προσηλύτους και Ελληνιστές. Και επειδή ο γογγυσμός προέρχεται από τους Ελληνιστές, ότι παραθεωρούντο «ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν», επιλέγονται οι επτά διάκονοι εκ των Ελληνιστών, για να διακονήσουν και να μην έχουν παράπονο και νομίζουν ότι μπορεί να υπάρχουν διακρίσεις και συμβάσεις βίου. Και μην απορείτε που λέγεται ότι οι επτά διάκονοι ήταν άνδρες «πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καὶ σοφίας» και προ της Πεντηκοστής. Δεν απουσίαζε ποτέ το Άγιο Πνεύμα από την κτίση και την ιστορία, ως προς εμάς συγκροτούμενοι σε μέλη του σώματος του Χριστού είναι η Πεντηκοστή, και γι᾽ αυτό οι Μαθητές και οι επτά διάκονοι και το πλήθος των πιστευόντων είναι σε αναμονή του «μυστικού Πάσχα». Και ως προς αυτό μας διανοίγει τους οφθαλμούς το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα και η υμνολογία της εορτής.

3. Στο πρώτο μέρος του Ευαγγελικού Αναγνώσματος λέγεται ότι ο Ιωσήφ ήταν «προσδεχόμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» και ήταν ο άνθρωπος που ενταφίασε το Χριστό σε πέτρινο τάφο και με λίθο έκλεισε τη θύρα του μνημείου. Στο δεύτερο μέρος του Αναγνώσματος οι Μυροφόρες «Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Σαλώμη» έρχονται να περιποιηθούν τον κατ᾽ αυτές νεκρό, κατά τα νεκρικά έθιμα, και απαντούν τον άγγελο, ο οποίος τίς πληροφορεί την έγερση του Χριστού, και τίς δίδεται η εντολή να υπενθυμίσουν στους Μαθητές ότι πρέπει να πορευθούν στη Γαλιλαία, για να συναντήσουν τον Αναστάντα «καθὼς εἶπεν ὑμῖν». Το ίδιο λέγεται από τον ίδιο το Χριστό λίγο αργότερα, που τον απαντούν, κατά τη διήγηση του Ματθαίου και του Μάρκου (κεφ. 16). Η υπόμνηση ότι ο Πέτρος, που τον είχε ήδη αρνηθεί τρις, και οι άλλοι δέκα Μαθητές εκαλούντο να τον συναντήσουν στη Γαλιλαία καταγράφεται από το Μάρκο στο κεφ. 14, 27-29: «καὶ λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ὅτι Πάντες σκανδαλισθήσεσθε ἐν ἐμοὶ ἐν τῇ νυκτὶ ταύτῃ· ὅτι γέγραπται, πατάξω τὸν ποιμένα καὶ διασκορπισθήσονται τὰ πρόβατα· ἀλλὰ μετὰ τὸ ἐγερθῆναί με προάξω ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν. ὁ δὲ Πέτρος ἔφη αὐτῷ· Καὶ εἰ πάντες σκανδαλισθήσονται, ἀλλ᾽ οὐκ ἐγώ».

4. Μετά από πολλά και πολλές θεοφάνειες του Αναστάντος σε πολλούς οι Μαθητές θα πάρουν την άγουσα προς Γαλιλαία και θα τον απαντήσουν οι ένδεκα, όπως περιγράφεται το γεγονός από το Μάρκο, όπου τους μάλωσε για την απιστία και συγχρόνως τους έδωσε την εντολή για το βάπτισμα των πιστευόντων, επισημαίνοντας και τα σημεία, τα χαρίσματα των πιστών, κεφ. 16, 14-17: «Ὕστερον ἀνακειμένοις αὐτοῖς τοῖς ἕνδεκα ἐφανερώθη καὶ ὠνείδισε τὴν ἀπιστίαν αὐτῶν καὶ τὴν σκληροκαρδίαν, ὅτι τοῖς θεασαμένοις αὐτὸν ἐγηγερμένον οὐκ ἐπίστευσαν. καὶ εἶπεν αὐτοῖς· Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα κηρύξατε τὸ εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει. ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται, ὁ δὲ ἀπιστήσας κατακριθήσεται· σημεῖα δὲ τοῖς πιστεύσασι ταῦτα παρακολουθήσει· ἐν τῷ ὀνόματί μου δαιμόνια ἐκβαλοῦσι· γλώσσαις λαλήσουσι καιναῖς...».

 

Β. 1. Κέντρο του κηρύγματος της Αποστολικής κοινότητας σε μία συνέχεια με την προφητική μαρτυρία είναι η πίστη ότι ο Χριστός είναι ο Θεός, ο Υιός και Λόγος του Θεού Πατρός, αυτός που ενεργεί την εις ημάς Θεία Οικονομία, αυτός που δημιούργησε τον κόσμο, που αποκαλύφθηκε στους Προφήτες, ο αυτός και στους Μαθητές και τον Ισραήλ ενσάρκως, ο αυτός και Αναστάς και Κύριος της Δόξης και αεί ερχόμενος κρίνων τον κόσμο (Στιχηρό Αναστάσιμο γ´ της Οκτωήχου, ἦχος β´: «Σὺν Ἀρχαγγέλοις ὑμνήσωμεν, Χριστοῦ τὴν Ἀνάστασιν· αὐτὸς γὰρ Λυτρωτής ἐστι, καὶ Σωτὴρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, καὶ ἐν δόξῃ φοβερᾷ καὶ κραταιᾷ δυνάμει, πάλιν ἔρχεται, κρῖναι κόσμον ὃν ἔπλασεν»). Δεν πρόκειται για μία πίστη ατομικής αποκλειστικότητας, πρόκειται για την πίστη που αφορά σε όλο το ανθρώπινο γένος και σ᾽ όλη την κτίση, απ᾽ αρχής κόσμου, για ένα εκκλησιασμό της συμπαντικής πραγματικότητας, «Πορευθέντες εἰς τὸν κόσμον ἅπαντα κηρύξατε τὸ εὐαγγέλιον πάσῃ τῇ κτίσει». Γι᾽ αυτό είναι παράτερο να μιλάμε για καλή απιστία του Θωμά, όπως επίσης να κουβεντιάζουμε ανοήτως για τη θέση των γυναικών στην Εκκλησία, υποβαθμίζοντες και διακρίνοντες τη σωτηρία των ανθρώπων και το Θεό σε είδωλο. Ο Χριστός εμφανίζεται πρώτα στις γυναίκες, γιατί στον Ισραήλ το Πρωτευαγγέλιο έχει κέντρο τη γυναίκα, τη ζωή, με όλα τα σχετικά που έχω ήδη εκθέσει.

2. Γι᾽ αυτό η εορτή συνοψίζεται στον Κανόνα γ´, Ωδή ή, των Μυροφόρων, ἦχος β´, με τον Ειρμό και τα εννέα τροπάρια, ως συνοπτική περιγραφή του Μυστηρίου της Θείας Οικονομίας και της μαρτυρίας της Αναστάσεως από τη χορεία των Αποστόλων, ανδρών και γυναικών αδιακρίτως: «Τὸν ἐν τῇ βάτῳ Μωσεῖ, τῆς Παρθένου τὸ θαῦμα, ἐν Σιναίῳ τῷ ὄρει προτυπώσαντα ποτέ, ὑμνεῖτε, εὐλογεῖτε, καὶ ὑπερυψοῦτε εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας», και τα τροπάρια: «-Αἱ τοῦ ἡλίου αὐγαί, συνεστέλλοντο φόβῳ, τῶν Χριστοῦ παθημάτων, καὶ ἀνίσταντο νεκροί, καὶ ὄρη ἐκλονεῖτο, καὶ ἐδονεῖτο ἡ γῆ, καὶ ᾍδης ἐγυμνοῦτο. -Οἱ ἐν καμίνῳ ποτέ, τρισμακάριοι Παῖδες, ἀνυψοῦντες τὰς χεῖρας, προετύπουν ἀγαθέ, τὸν ἄχραντον Σταυρόν σου, δι᾽ οὗ καθεῖλες Χριστέ, ἐχθροῦ τὴν δυναστείαν. -Ὦ Ἰουδαῖοι τυφλοί, πλάνοι καὶ παραβάται, οἱ Χριστοῦ τῇ Ἐγέρσει, ἀπειθοῦντες ὡς ψευδεῖ; τί ἄπιστον ὁρᾶτε; ὅτι ἀνέστη Χριστός, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρας; -Ὦ Ἰουδαῖοι ἐχθροί, κἂν ἡμῖν ἀπιστεῖτε, τοὺς ὑμῶν στρατιώτας, ἐρωτήσατε ὑμεῖς, τί ἔπαθον ἐκεῖνοι; τίς ὁ κυλίσας χερσί, τὸν λίθον τοῦ μνημείου; -Τίς ὁ ξηράνας συκῆν; τίς δὲ τὴν ξηρανθεῖσαν, ἰασάμενος χεῖρα; τίς ὁ χορτάσας ποτέ, τὰ πλήθη ἐν ἐρήμῳ; εἰμὴ Χριστὸς ὁ Θεός, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρας. -Τίς ὁ φωτίσας τυφλούς, καὶ λεπροὺς ἐκκαθάρας, καὶ χωλοὺς ἀνορθώσας, καὶ πεζεύσας ὡς ξηράν, τὴν θάλασσαν ἀβρόχως; εἰ μὴ Χριστὸς ὁ Θεός, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρας. -Τίς ὁ ἐγείρας νεκρόν, τεταρταῖον ἐκ τάφου, καὶ τῆς χήρας τὸν υἱόν; τίς ὁ σφίγξας ὡς Θεός, παράλυτον ἐν κλίνῃ; εἰ μὴ Χριστὸς ὁ Θεός, ὁ τοὺς νεκροὺς ἐγείρας. -Κράζει ὁ λίθος αὐτός, αἱ σφραγῖδες βοῶσιν, ἃς ὑμεῖς ἐπιθέντες, κατεστήσατε φρουροὺς φυλάσσοντας τὸ μνῆμα. -Ὄντως ἀνέστη Χριστός, καὶ ζῇ εἰς τοὺς αἰῶνας. Ὄντως ἀνέστη Χριστός, ἐσκυλεύθη ὁ ᾍδης, ἐνεκρώθη ὁ ὄφις, ἐλυτρώθη ὁ Ἀδάμ, ἐσώθησαν οἱ κάτω. Τί ἀπιστεῖτε λοιπόν, ἐχθροὶ καὶ παραβάται».

3. Από τον προτεσταντικό κόσμο προέκυψαν όλες οι συζητήσεις περί της θέσεως των γυναικών στην Εκκλησία, από ανθρώπους που δεν γνωρίζουν τη ζωή της Εκκλησίας και το διακονικό χαρακτήρα του εκκλησιασιαστικού βίου εν τω συνόλω. Η αστεία οπτική, και συγχρόνως τραγική, του θέματος κατέληξε στο να διακηρύσσονται θέσεις περί αναβαθμίσεως της γυναικείας παρουσίας στην Εκκλησία προερχόμενες συνήθως από ανθρώπους νάρκισσους, χειριστικούς και άκρως ιδιοτελείς, οι οποίοι, έκαστος κατά τον εαυτόν βίο και ίδιον τρόπο, χειρίζονται και την πίστη και τη ζωή της Εκκλησίας, αλλά και τον άνθρωπο, τουτέστιν ως παράσταση, θέατρο, παίγνιο και είδωλο.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Πράξ. στ´, 1-7: «1 Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ταύταις πληθυνόντων τῶν μαθητῶν ἐγένετο γογγυσμὸς τῶν Ἑλληνιστῶν πρὸς τοὺς Ἑβραίους, ὅτι παρεθεωροῦντο ἐν τῇ διακονίᾳ τῇ καθημερινῇ αἱ χῆραι αὐτῶν. 2 προσκαλεσάμενοι δὲ οἱ δώδεκα τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν εἶπον· Οὐκ ἀρεστόν ἐστιν ἡμᾶς καταλείψαντας τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ διακονεῖν τραπέζαις. 3 ἐπισκέψασθε οὖν, ἀδελφοί, ἄνδρας ἐξ ὑμῶν μαρτυρουμένους ἑπτά, πλήρεις Πνεύματος ἁγίου καὶ σοφίας, οὓς καταστήσομεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύτης· 4 ἡμεῖς δὲ τῇ προσευχῇ καὶ τῇ διακονίᾳ τοῦ λόγου προσκαρτερήσομεν. 5 καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλήθους· καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον, ἄνδρα πλήρη πίστεως καὶ Πνεύματος ἁγίου, καὶ Φίλιππον καὶ Πρόχορον καὶ Νικάνορα καὶ Τίμωνα καὶ Παρμενᾶν καὶ Νικόλαον προσήλυτον Ἀντιοχέα, 6 οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων, καὶ προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας. 7 καὶ ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ ηὔξανε, καὶ ἐπληθύνετο ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ σφόδρα, πολύς τε ὄχλος τῶν ἱερέων ὑπήκουον τῇ πίστει».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Μάρκ. ιε´, 42- ιστ´, 8: «43 ἐλθὼν Ἰωσὴφ ὁ ἀπὸ Ἀριμαθαίας, εὐσχήμων βουλευτής, ὃς καὶ αὐτὸς ἦν προσδεχόμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, τολμήσας εἰσῆλθε πρὸς Πιλᾶτον καὶ ᾐτήσατο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. 44 ὁ δὲ Πιλᾶτος ἐθαύμασεν εἰ ἤδη τέθνηκε, καὶ προσκαλεσάμενος τὸν κεντυρίωνα ἐπηρώτησεν αὐτὸν εἰ πάλαι ἀπέθανε· 45 καὶ γνοὺς ἀπὸ τοῦ κεντυρίωνος ἐδωρήσατο τὸ σῶμα τῷ Ἰωσήφ. 46 καὶ ἀγοράσας σινδόνα καὶ καθελὼν αὐτὸν ἐνείλησε τῇ σινδόνι καὶ κατέθηκεν αὐτὸν ἐν μνημείῳ ὃ ἦν λελατομημένον ἐκ πέτρας, καὶ προσεκύλισε λίθον ἐπὶ τὴν θύραν τοῦ μνημείου. 47 ἡ δὲ Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία Ἰωσῆ ἐθεώρουν ποῦ τίθεται. - 1 Καὶ διαγενομένου τοῦ σαββάτου Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Σαλώμη ἠγόρασαν ἀρώματα ἵνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσιν αὐτόν. 2 καὶ λίαν πρωῒ τῆς μιᾶς σαββάτων ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον, ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. 3 καὶ ἔλεγον πρὸς ἑαυτάς· Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου; 4 καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν ὅτι ἀποκεκύλισται ὁ λίθος· ἦν γὰρ μέγας σφόδρα. 5 καὶ εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολὴν λευκήν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν. 6 ὁ δὲ λέγει αὐταῖς· Μὴ ἐκθαμβεῖσθε· Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον· ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε· ἴδε ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν. 7 ἀλλ᾽ ὑπάγετε εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ τῷ Πέτρῳ ὅτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν· ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς εἶπεν ὑμῖν. 8 καὶ ἐξελθοῦσαι ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνημείου· εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος καὶ ἔκστασις, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον· ἐφοβοῦντο γάρ».

 

Κυριακὴ Β´ ἀπὸ τοῦ Ἁγίου Πάσχα- Ἀντίπασχα, Ἡ ψηλάφησις τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Θωμᾶ, 19 Απριλίου 2026 (5/5/2019), (Αριθμ. 14Β)

 

Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Τα σημερινά Αναγνώσματα[1] συνδυάζουν δύο ορόσημα της εκκλησιαστικής μας ζωής, την Ανάσταση του Χριστού, η οποία αποτελεί, εξάλλου, και τον ιστό του λειτουργικού λόγου της Εκκλησίας, αλλά και την πρώτη ιεραχική συγκρότηση της Αποστολικής κοινότητας με τη διάκριση των χαρισμάτων των μελών της με επικεφαλής τη σύναξη των Αγίων Αποστόλων. Όλη η περίοδος από το βράδυ της Ανάστασης μέχρι τη Δευτέρα της Πεντηκοστής αποτελεί λειτουργικά μία ενότητα, όπως επισημαίνεται και με τον ενιαίο τίτλο του λειτουργικού βιβλίου (Πεντηκοστάριο), που περιέχει γι᾽ αυτήν την περίοδο τη λειτουργική και υμνολογική πράξη της Εκκλησίας. Το δεύτερο χαρακτηριστικό της περιόδου είναι ότι τα Ευαγγελικά Αναγνώσματα προέρχονται από το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, το οποίο ονομάζεται, κατά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, και «πνευματικό» Ευαγγέλιο, επειδή τονίζεται στην καταγραφή του η Θεότητα του Χριστού, ακολουθώντας ο Άγιος Νικόδημος επ᾽ αυτού τον Άγιο Γρηγόριο το Θεολόγο, όπως έχουμε ήδη σημειώσει. Εξάλλου, η ζωή της Εκκλησίας είναι γεγονός πνευματικό, όχι ως φρασεολογία μιας εκφοράς ατομικής εμπειρίας και απροσδιορίστου βιώματος, αλλά ως μαρτυρία εν Αγίω Πνεύματι περί του Αναστάντος Χριστού μετά πάντων των Αγίων. Υπ᾽ αυτήν την ερμηνευτική πρόταση η Εκκλησία εμποτίζει τη λειτουργική της πράξη με τη μαρτυρία της αυτή με τα Αναστάσιμα Τροπάρια- Απολυτίκια, Θεοτοκία, τις Υπακοές των οκτώ ήχων, που επαναλαμβάνονται κάθε οκτώ εβδομάδες και κατά τη διάρκεια του έτους, αρχής γενομένης από το Απολυτίκιο του πρώτου ήχου, ως συμπερίληψης πάσης της γενομένης της εις ημάς Θείας Οικονομίας: «Δόξα τῇ Ἀναστάσει Σου, Χριστέ, δόξα τῇ βασιλείᾳ Σου, δόξα τῇ οἰκονομίᾳ Σου, μόνε φιλάνθρωπε», πράγμα που σημαίνει ότι τίποτα στην Εκκλησία δεν προτείνεται ανεξάρτητα από το Μυστήριο της Αποκαλύψεως του Θεού από κτίσεως κόσμου, έτσι όπως υμνολογικά εκφέρεται με τις εννέα Ωδές, σε κάθε Kανόνα, συνδυάζοντας την ομολογία στον Τριαδικό Θεό, το μυστήριο της Θείας Οικονομίας του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός και τη μαρτυρία της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ερμηνευτικά η περίοδος του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου, όπως διαμορφώθηκε υμνολογικά, κυρίως, τον όγδοο και ένατο αιώνα αντιμετωπίζει τις τελευταίες προκλήσεις διάβρωσης του μυστηρίου της Ενανθρωπήσεως του Λόγου αλλά και τη βαθμιαία εκφανθείσα πρόκληση του Filioque, όπως και τις συνέπειες αυτής της πρόκλησης στη ζωή των χριστιανών, ανεξάρτητα που η σύγκρουση θα κορυφωθεί με την αμφισβήτηση του ησυχαστικού βίου τον 14ο αι. Εξάλλου, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, όχι απλώς απηχεί αυτήν την ερμηνευτική γραμμή, αλλά και την επικαλείται ως κριτήριο ελέγχου της Ορθοδόξου πίστεως[2].

2. Τα Αναγνώσματα της πρώτης Κυριακής μετά την Ανάσταση είναι σε μία συνέχεια με τις θεοσημίες της Μεγάλης Εβδομάδος με αποκορύφωμα το γεγονός της Ανάστασης. Πρόκειται για την εκ των υστέρων καταγραφή γεγονότων της κοινότητος των Αποστόλων από ένα αυτόπτη μάρτυρα και μαθητή του Χριστού, τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ως προς το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα και ένα απόσπασμα από τις Πράξεις των Αποστόλων, για το Αποστολικό Ανάγνωσμα, ένα βιβλίο που γράφτηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά, γιατρό και συνοδό του Απόστολου Παύλου, Ελληνικής καταγωγής, με την έννοια ότι προήρχετο από ειδωλολατρικό περιβάλλον. Αυτό, βέβαια, είναι μία γενική πληροφορία, που κατά τη γνώμη μου παραθεωρεί τα ιστορικά συμφραζόμενα της συγκρότησης της Αποστολικής Εκκλησίας. Όπως έχω ήδη αναφέρει οι Εβραίοι εκτός Ιεροσολύμων ήταν οργανωμένοι σε κοινότητες με κέντρο τη Συναγωγή, της οποίας μέλη ήταν και οι προσήλυτοι. Οι Απόστολοι άρχιζαν το κήρυγμα, όπου κι αν πήγαιναν, από τις τοπικές Συναγωγές. Διαβάζοντας κανείς το Ευαγγέλιο του Λουκά, ιδίως τα πρώτα τρία κεφάλαια, όπως επίσης το τελευταίο κεφάλαιο των Πράξεων, διαπιστώνουμε ότι αποκομίζεται μία ατμόσφαιρα γνώσεως της παραδόσεως της Παλαιάς Διαθήκης, που συνάδει με γνώση κάποιου προσήλυτου και η παρουσία του είτε στις Συναγωγές, είτε σε συζητήσεις με Ιουδαίους, όπως στη Ρώμη. Εξάλλου, ως ακόλουθος του Αποστόλου Παύλου ο Ευαγγελιστής Λουκάς θα ήταν πολύ δύσκολο να τον παρακολουθεί, εάν δεν είχε καθόλου γνώση του παλαιοδιαθηκικού υποβάθρου του. Σημειώνω εν παρενθέσει ότι το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου έχει ένα διττό χαρακτήρα, απευθύνεται μεν προς τους κατά σάρκα Εβραίους, αλλά συγχρόνως μέσω των προσηλύτων ανοίγεται προς τα έθνη και προς όλο τον κόσμο.

 

Β.1. Το κοινό σημείο των δύο Αναγνωσμάτων είναι η λέξη «σημεία». Στο μεν Αποστολικό Ανάγνωσμα τα «σημεία» ενεργούνται από τους Αποστόλους, ενώ στο Ευαγγελικό Ανάγνωσμα τα «σημεία» ενεργούνται από τον Αναστάντα Χριστό. Tο πρώτο «σημείο», επαναλαμβανόμενο στην Ευαγγελική περικοπή δύο φορές, του Αναστάντος Χριστού είναι η εμφάνισή του σε κλειστό χώρο με κλειστές θύρες, «τῶν θυρῶν κεκλεισμένων», τη δεύτερη για χάρη του Θωμά, που απουσίαζε κατά την πρώτη εμφάνιση. Στο Απολυτίκιο της ημέρας λέγεται ότι η εμφάνιση του Χριστού με κλειστές τις θύρες συνιστά την αρχή, τον εγκαινισμό του έργου του Αγίου Πνεύματος, είναι, δηλαδή, η περιόδος που οι Μαθητές προετοιμάζονται για την εν Πνεύματι πορεία της Εκκλησίας, η οποία περιλαμβάνει όλους (ἡ πάντων ἀνάστασις), τους Μαθητές αλλά και όλους (ἡμῖν): ἦχος βαρύς: «Ἐσφραγισμένου τοῦ μνήματος ἡ ζωὴ ἐκ τάφου ἀνέτειλας Χριστὲ ὁ Θεός, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, τοῖς Μαθηταῖς ἐπέστης ἡ πάντων ἀνάστασις, πνεῦμα εὐθὲς δι᾽ αὐτῶν ἐγκαινίζων ἡμῖν, κατὰ τὸ μέγα σου ἔλεος». Γι᾽ αυτό στο πρώτο στιχηρό ιδιόμελο του Μεγάλου Εσπερινού της εορτής υπάρχει η υπόμνηση να πορευτούν οι Μαθητές στην Ιερουσαλήμ: ἦχος α´: «Τῶν θυρῶν κεκλεισμένων τῶν Μαθητῶν συνηθροισμένων, εἰσῆλθες ἄφνω παντοδύναμε, Ἰησοῦ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, καὶ στὰς ἐν μέσῳ αὐτῶν, εἰρήνην δούς, ἐπλήρωσας ἁγίου Πνεύματος, προσμένειν τε προσέταξας, καὶ μηδαμοῦ χωρίζεσθαι ἀπὸ Ἱερουσαλήμ, ἕως οὗ ἐνδύσωνται τὴν ἐξ ὕψους δύναμιν· διὸ βοῶμέν σοι· ὁ φωτισμός, καὶ ἡ ἀνάστασις, καὶ ἡ εἰρήνη ἡμῶν, δόξα σοι».

2. Συνήθως γίνεται λόγος για την «καλή απιστία» του Θωμά υποβιβάζοντας το μυστήριο της Θείας Οικονομίας σε ένα λόγο περί αποδοχής ή μη του θαύματος. Όμως, άλλος είναι ο σκοπός του προβληματισμού του Θωμά, όπως ακούμε στο ενδέκατο στιχηρό ιδιόμελο του Μεγάλου Εσπερινού της εορτής: Ο Θωμάς απουσιάζει στην πρώτη συνάντηση «οἰκονομικῶς», ώστε να λυθεί κάθε αμφιβολία για την πραγματικότητα της Ενανθρωπήσεως του Λόγου και την πραγματική Ανάσταση, που είναι ο ίδιος ο Θεός του Ισραήλ, όπως λέγεται στο Εισοδικό της εορτής: «Ἐν Ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ». Πρόκειται για την πιστοποίηση, ή ομολογία του μυστηρίου της Θείας Ενανθρωπήσεως, ότι ο Δεσπότης αληθώς ενηνθρώπησε και δεν ήταν απλώς κατά φαντασία, «πνεύμα», αλλά είχε σάρκα και οστά και ότι τα πάθη ήταν πραγματικά και ότι έπαθε δι᾽ ημάς ἑκουσίως: ἦχος πλ. β´: «Τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, ἐπέστης Χριστὲ πρὸς τοὺς Μαθητάς. Τότε ὁ Θωμᾶς, οἰκονομικῶς οὐχ εὑρέθη μετ᾽ αὐτῶν· ἔλεγε γάρ· οὐ μὴ πιστεύσω, ἐὰν μὴ ἴδω κἀγὼ τόν Δεσπότην, ἴδω τὴν πλευράν· ὅθεν ἐξῆλθε τὸ αἷμα, τὸ ὕδωρ, τὸ βάπτισμα, ἴδω τὴν πληγήν, ἐξ ἧς ἰάθη τὸ μέγα τραῦμα ὁ ἄνθρωπος, ἴδω, πῶς οὐκ ἦν, ὡς πνεῦμα, ἀλλὰ σάρξ καὶ ὀστέα, ὁ τὸν θάνατον πατήσας, καὶ Θωμᾶν πληροφορήσας, Κύριε, δόξα σοι». Στην Ευαγγελική περικοπή ο Χριστός μετά το χαιρετισμό «Εἰρήνη ὑμῖν» και την υπόμνηση ότι ενεργεί ως άγγελος του ουράνιου Πατέρα: «καθὼς ἀπέσταλκέ με ὁ πατήρ, κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς», εμφυσά στους Μαθητές λέγοντάς τους «Λάβετε Πνεῦμα Ἅγιον»·

3. Στην ερμηνευτική Θεολογία της Εκκλησίας λέμε ότι το πρόσωπο που ενεργεί την Αποκάλυψη του Τριαδικού Θεού είναι ο Λόγος, αποκαλυπτόμενος άσαρκος στους Προφήτες, ένσαρκος στους Μαθητές, ο αυτός Δημιουργός και ανακαινιστής του ανθρώπινου γένους. Είναι ο αυτός που ενεφύσησε πνοή ζωής στη δημιουργία του ανθρώπου και εμφυσά εκ νέου, αποκαλύπτει, δηλαδή, το Άγιο Πνεύμα καλώντας τους Μαθητές εις θεογνωσία Πνευματικώς, και γι᾽ αυτό και Πνευματικώς ορώμενος και αοράτως συνών εν τη Θεία Ευχαριστία ο Αναστάς Κύριος της Δόξης. Ο Ευαγγελιστής Ιωάννης σημειώνει ότι ο Χριστός «Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα σημεῖα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ», και έρχεται το Αποστολικό Ανάγνωσμα να καταγράψει το πλήθος των θαυμάτων που ενεργούσαν οι Μαθητές μετά τη συναγωγή τους στα Ιεροσόλυμα, όπως επίσης και τις αντιδράσεις των Σαδδουκαίων. Μάλιστα καταγράφεται η απελευθέρωσή τους από τη φυλακή με διάνοιξη των θυρών υπό αγγέλου, ένα παράλληλο περιστατικό με την εμφάνιση του Χριστού «τῶν θυρῶν κεκλεισμένων», ως προδήλωση της Πεντηκοστής.

4. Οι πενήντα μέρες που ακολουθούν την Ανάσταση αποτελούν μαρτυρία της προετοιμασίας των Μαθητών για την έλευση του Αγίου Πνεύματος και τη δυνατότητα μόνιμης θέωσης του ανθρώπινου γένους.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Πράξ. ε´, 12-20: «12 Διὰ δὲ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων ἐγίνετο σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τῷ λαῷ πολλά· καὶ ἦσαν ὁμοθυμαδὸν ἅπαντες ἐν τῇ στοᾷ Σολομῶντος· 13 τῶν δὲ λοιπῶν οὐδεὶς ἐτόλμα κολλᾶσθαι αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἐμεγάλυνεν αὐτοὺς ὁ λαός· 14 μᾶλλον δὲ προσετίθεντο πιστεύοντες τῷ Κυρίῳ πλήθη ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν, 15 ὥστε κατὰ τὰς πλατείας ἐκφέρειν τοὺς ἀσθενεῖς καὶ τιθέναι ἐπὶ κλινῶν καὶ κραβάττων, ἵνα ἐρχομένου Πέτρου κἂν ἡ σκιὰ ἐπισκιάσῃ τινὶ αὐτῶν. 16 συνήρχετο δὲ καὶ τὸ πλῆθος τῶν πέριξ πόλεων Ἱερουσαλήμ φέροντες ἀσθενεῖς καὶ ὀχλουμένους ὑπὸ πνευμάτων ἀκαθάρτων, οἵτινες ἐθεραπεύοντο ἅπαντες. 17 Ἀναστὰς δὲ ὁ ἀρχιερεὺς καὶ πάντες οἱ σὺν αὐτῷ, ἡ οὖσα αἵρεσις τῶν Σαδδουκαίων, ἐπλήσθησαν ζήλου 18 καὶ ἐπέβαλον τὰς χεῖρας αὐτῶν ἐπὶ τοὺς ἀποστόλους, καὶ ἔθεντο αὐτοὺς ἐν τηρήσει δημοσίᾳ. 19 ἄγγελος δὲ Κυρίου διὰ τῆς νυκτὸς ἤνοιξε τὰς θύρας τῆς φυλακῆς, ἐξαγαγών τε αὐτοὺς εἶπε· 20 Πορεύεσθε καὶ σταθέντες λαλεῖτε ἐν τῷ ἱερῷ τῷ λαῷ πάντα τὰ ῥήματα τῆς ζωῆς ταύτης».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Ἰω. κ´, 19-31: «19 Οὔσης οὖν ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς· Εἰρήνη ὑμῖν. 20 καὶ τοῦτο εἰπὼν ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χεῖρας καὶ τὴν πλευρὰν αὐτοῦ. ἐχάρησαν οὖν οἱ μαθηταὶ ἰδόντες τὸν Κύριον. 21 εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς πάλιν· Εἰρήνη ὑμῖν. καθὼς ἀπέσταλκέ με ὁ πατήρ, κἀγὼ πέμπω ὑμᾶς. 22 καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐνεφύσησε καὶ λέγει αὐτοῖς· Λάβετε Πνεῦμα ἅγιον· 23 ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς, ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται. 24 Θωμᾶς δὲ εἷς ἐκ τῶν δώδεκα ὁ λεγόμενος Δίδυμος, οὐκ ἦν μετ᾽ αὐτῶν ὅτε ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς. 25 ἔλεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί· Ἑωράκαμεν τὸν Κύριον. ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Ἐὰν μὴ ἴδω ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω. 26 Καὶ μεθ᾽ ἡμέρας ὀκτὼ πάλιν ἦσαν ἔσω οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ καὶ Θωμᾶς μετ᾽ αὐτῶν. ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον καὶ εἶπεν· Εἰρήνη ὑμῖν. 27 εἶτα λέγει τῷ Θωμᾷ· Φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου, καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου, καὶ μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός. 28 καὶ ἀπεκρίθη Θωμᾶς καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου. 29 λέγει αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Ὅτι ἑώρακάς με, πεπίστευκας· μακάριοι οἱ μὴ ἰδόντες καὶ πιστεύσαντες. 30 Πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα σημεῖα ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, ἃ οὐκ ἔστι γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ· 31 ταῦτα δὲ γέγραπται ἵνα πιστεύσητε ὅτι Ἰησοῦς ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ ἵνα πιστεύοντες ζωὴν ἔχητε ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ».

---

[1]. Δίδεται η ερμηνεία του σταθερού Αποστολικού Αναγνώσματος και όχι του Μάρτυρος.

[2]. Αναφέρω εδώ και πάλι τα κριτήρια της ερμηνευτικής και της πράξεως της Εκκλησίας, ως υπόβαθρο του κηρύγματος και της Θεολογίας: Ι. α) η Αγία Γραφή (Προφήτες- Απόστολοι), β) η βαπτισματική ομολογία του Τριαδικού Θεού κατά το Σύμβολο Νικαίας- Κωνσταντινουπόλεως ως σύνοψη της Αγίας Γραφής, συνέπειες στη ζωή της Εκκλησίας, γ) η συνοδική-Πατερική ερμηνεία των εγκρίτων Πατέρων επί των άρθρων του Συμβόλου της Πίστεως για το έργο του ενός και του αυτού Υιού και Λόγου του Θεού, δ) η συνοδική-Πατερική ερμηνεία των εγκρίτων Πατέρων επί των άρθρων του Συμβόλου της Πίστεως για το έργο του ενός και του αυτού Αγίου Πνεύματος, συγκροτούντος την Εκκλησία του σώματος του Χριστού, των αυτοπτών του Λόγου, Προφητών, Αποστόλων, Αγίων, ε) η λειτουργική πράξη κατά νηπτική μαρτυρία και συνοδική επιμαρτυρία, στ) η Εκκλησιαστική Ιστορία- δευτερεύουσες πηγές για την εκάστοτε διεξαγωγή των προσυνοδικών και μετασυνοδικών συζητήσεων.

ΙΙ. Η Εκκλησία ως χαρισματικά ιεραρχημένο σώμα κατά την ιστορική της πορεία.

ΙΙΙ. Το εκκλησιαστικό έθος (έθιμο) κατά τη μαρτυρία των Αγίων Πατέρων και όχι κατά χρησικτησία.