HELLENOPHONIA

Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026



 ΚΥΡΙΑΚΗ Η´ ΛΟΥΚΑ, Μνήμη τῶν Ἁγίων Μαρτύρων καὶ Ὁμολογητῶν Γουρία, Σαμωνᾶ καὶ Ἀβίβου, 15 Νοεμβρίου 2026,

(12/11/2023), (Αριθμ. 51B)


Τὸ Μυστήριο τῆς Θείας Οἰκονομίας κατὰ τὰ Ἀναγνώσματα τῆς Κυριακῆς καί τινων ἑορτῶν

Δέσπω Ἀθ. Λιάλιου, Α.Π.Θ.

 

Α. 1. Η Η´ Κυριακή του Λουκά πέφτει φέτος στο διάστημα μεταξύ της εορτής της Συνάξεως των ασωμάτων δυνάμεων και των Προεορτίων της Εισόδου της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Ναό. Υπενθυμίζω ότι η περίοδος χαρακτηρίζεται από τους Εἱρμούς του Κανόνος των Εισοδίων της Θεοτόκου «Ἀνοίξω τὸ στόμα μου», που ψάλλονται ως Καταβασίες, με τις συνήθεις διαφοροποιήσεις και την κατάληξη «ταύτης τὴν εἴσοδον» στις Ὠδές, και το Κοντάκιον «Ὁ καθαρώτατος ναός», ως προχειρισμό επίσης της εορτής των Εισοδίων.

2. α. Στο Τυπικό τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας καταγράφεται επίσης ότι τελείται και η μνήμη του Αγίου Ἰακώβου «τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ Θεολόγου», υιών Ζεβεδαίου, ενώ το Συναξάριον (Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae) παρέχει μία σύντομη βιογραφική αναφορά για τη δράση του μεταξύ των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, τη φυλάκισή του από τον τετράρχη Ηρώδη στην Καισάρεια της Παλαιστίνης και το σφαγιασμό του διά μαχαίρας. Στο αυτό σημείωμα υπογραμμίζεται ότι ο ίδιος είχε μείνει στα Ιεροσόλυμα ενώ ο αδελφός του Ιωάννης μετά την Ανάληψη του Χριστού και την Κοίμηση της Θεοτόκου «κατέλαβε τὴν Ἔφεσον διδάσκων ἐν αὐτῇ».

β. Οι τρεις αναφερόμενοι Μάρτυρες και Ομολογητές έζησαν επί βασιλέως, ως λέγει το Συναξάριον, Διοκλητιανού και ο Κανόνας της εορτής αναφέρεται σ᾽ αυτούς.

 

Β. 1. Το Αποστολικό Ανάγνωσμα είναι ένα από τα πιο κεντρικά αποσπάσματα, τα οποία θα αποτελέσουν τη βάση ερμηνείας του σκοπού της αποκαλύψεως του Τριαδικού Θεού και της Θείας Οικονομίας για τον τρόπο της Ενανθρωπήσεως του Υιού και Λόγου του Θεού Πατρός από τους Άγιο Γρηγόριο το Θεολόγο και τον Άγιο Κύριλλο Αλεξανδρείας σε ένα πλαίσιο όχι μόνο συνοδικών αποφάσεων των Οικουμενικών Συνόδων Β´-Δ´, αλλά και νηπτικής αγωγής και θεολογικής ερμηνευτικής ορολογίας της πίστεως και της συγκρότησης της Εκκλησίας. Συγχρόνως αυτό το απόσπασμα παρέχει κατά τρόπο οραματικό τη φωτοειδή θέαση της παρουσίας του Ενανθρωπήσαντος Λόγου ως του Θεού της ειρήνης, που αίρει όλες τις αντιθέσεις και διασπάσεις του ανθρωπίνου γένους στην ίδια τη ζωή και την ιστορία του. Έτσι, η άρση της αντίθεσης Ισραήλ και εθνών ανάγεται στην ίδια την άρση της αντίθεσης του αντίθεου ανθρώπου και των αντίθεων πνευμάτων κατά του ζωοδότη Θεού με τον Ενανθρωπήσαντα να αναλαμβάνει «ἐν αὐτῷ» το γκρέμισμα του μεσότοιχου, και γι᾽ αυτό τα πάντα τελούνται «ἐν ᾧ» εν Αγίω Πνεύματι.

 

Γ. 1. Το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα, γνωστό και ως η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, προέρχεται από το δέκατο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου. Στην αρχή του κεφαλαίου ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς πληροφορεί ότι ο Χριστός είχε επιλέξει (ἀνέδειξεν ὁ Κύριος) ακόμη εβδομήντα Μαθητές «καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς ἀνὰ δύο πρὸ προσώπου αὐτοῦ εἰς πᾶσαν πόλιν καὶ τόπον οὗ ἤμελλεν αὐτὸς ἔρχεσθαι». Στο πλαίσιο αυτής της προετοιμασίας, που όπως φαίνεται γινόταν δημόσια, όπως, άλλωστε, και το κήρυγμα του Χριστού γινόταν δημόσια, κατενώπιον του ὄχλου, χωρίς να γίνεται, δηλαδή, φυλετική διάκριση στο ακροατήριο, σηκώθηκε ένας νομικός και ρώτησε πειρακτικά το Χριστό: «Διδάσκαλε, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω;». Ο νομικός της περικοπήςς είναι σπουδαστής του Μωσαϊκού Νόμου, προετοιμαζόταν, δηλαδή, ή να εισέλθει στη τάξη των Φαρισαίων, ή ανήκε στη φυλή Λευΐ, και γι᾽ αυτό και η προσφώνηση Διδάσκαλε προς το Χριστό είναι ειρωνική.

2. Έχουμε ήδη σημειώσει ότι ο Χριστός κήρυττε τη βασιλεία του Θεού και την αιώνια ζωή ως γεγονός που άρχισε να πραγματοποιείται με τις θεοσημίες, η ερώτηση, όμως, του νομικού είναι μία ερώτηση που ουσιαστικά αναιρεί το κήρυγμα του Χριστού ως του διενεργούντος την ανακεφαλαίωση των προφητικών επαγγελιών, καθώς ο νομικός μεταφέρει τη συζήτηση προς μία ανιστορική εσχατολογία, υπερβαίνει κατά ταύτα ακόμη και τη φαρισαϊκή υποκρισία, των οποίων Φαρισαίων οι ερωτήσεις προς το Χριστό κινούνταν επί του πρακτέου στην ιστορία. Η απάντηση- ερώτηση του Χριστού μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο του νομικού: Τί λέει ο Νόμος επ᾽ αυτού; O νομικός απαντά με βάση το Λευιτικό και το Δευτερονόμιο: «Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν». Η απάντηση του Χριστού επαναφέρει το νομικό επί του πρακτέου: «τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ». Ο Ευαγγελιστής Λουκάς σημειώνει ότι η επιπλέον ερώτηση του νομικού περί του ποιός είναι ο πλησίον έγινε: «θέλων δικαιοῦν ἑαυτόν», που σημαίνει ή ότι ο ίδιος θέλησε να πει στο Χριστό ότι τηρεί το νόμο, γιατί τηρεί τις εντολές για τον πλησίον, που για το νομικό είναι μόνο οι ομόφυλοί του του Ισραήλ, πράγμα που δεν τηρούσε ο Χριστός κηρύσσων στους όχλους και διενεργών τις θεοσημίες σε ανθρώπους αδιακρίτως φυλής, ή ακόμη ότι ο ίδιος ο Χριστός δεν ήταν γνήσιος Ιουδαίος, καθώς είχε προσφέρει το κήρυγμά του ακόμη και στους Σαμαρείτες. Εξάλλου, στο Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο διαβάζουμε ότι οι Ιουδαίοι είχαν αμφισβητήσει την Ισραηλιτική καταγωγή του Χριστού υβρίζοντάς τον: «Οὐ καλῶς λέγομεν ἡμεῖς ὅτι Σαμαρείτης εἶ σὺ καὶ δαιμόνιον ἔχεις;» (Ἰω. η´, 48). Η δεύτερη εκδοχή συνάγεται και από την εν συνεχεία παραβολή του Χριστού, σύμφωνα με την οποία ο ποιήσας το έλεος δεν ήταν ούτε ο ιερεύς, ούτε ο Λεϋίτης αλλά ένας άγνωστος Σαμαρείτης. Ο Χριστός καλεί το νομικό να πράττει, όπως και ο Σαμαρείτης: «Πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως», χωρίς να επαναλάβει τα παραπειστικά λόγια του νομικού περί αιωνίου ζωής. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς μάς πληροφορεί ότι μετά από την εντολή του Χριστού να ενεργεί στο βίο, όπως ο καλός Σαμαρείτης, ο νομικός κατά την πορεία τους εισήλθε σε ένα χωριό, για να εξαφανισθεί: «Ἐγένετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτοὺς καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά» (Λουκ. η´, 38).

3. Με την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, ουσιαστικώς ο Χριστός ευθέως ομιλεί ότι είναι αυτός ο Σαμαρείτης, ο ποιών το μέγα έλεος, παίρνοντας τη θέση του πλησίον προς τον κάθε άνθρωπο και καλώντας τον άνθρωπο όχι να βρει τον πλησίον αλλά να γίνει ο πλησίον για τον κάθε συνάνθρωπό του, σπάζοντας τις ποικίλες αποκλειστικότητες και συμβάσεις της ζωής.

 

Αποστολικό Ανάγνωσμα: Ἐφεσ. β´, 14-22: «14 αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ εἰρήνη ἡμῶν, ὁ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἓν καὶ τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, 15 τὴν ἔχθραν, ἐν τῇ σαρκὶ αὐτοῦ τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι καταργήσας, ἵνα τοὺς δύο κτίσῃ ἐν ἑαυτῷ εἰς ἕνα καινὸν ἄνθρωπον ποιῶν εἰρήνην, 16 καὶ ἀποκαταλλάξῃ τοὺς ἀμφοτέρους ἐν ἑνὶ σώματι τῷ Θεῷ διὰ τοῦ σταυροῦ, ἀποκτείνας τὴν ἔχθραν ἐν αὐτῷ· 17 καὶ ἐλθὼν εὐηγγελίσατο εἰρήνην ὑμῖν τοῖς μακρὰν καὶ τοῖς ἐγγύς, 18 ὅτι δι᾽ αὐτοῦ ἔχομεν τὴν προσαγωγὴν οἱ ἀμφότεροι ἐν ἑνὶ πνεύματι πρὸς τὸν πατέρα. 19 ἄρα οὖν οὐκέτι ἐστὲ ξένοι καὶ πάροικοι, ἀλλὰ συμπολῖται τῶν ἁγίων καὶ οἰκεῖοι τοῦ Θεοῦ, 20 ἐποικοδομηθέντες ἐπὶ τῷ θεμελίῳ τῶν ἀποστόλων καὶ προφητῶν, ὄντος ἀκρογωνιαίου αὐτοῦ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ, 21 ἐν ᾧ πᾶσα ἡ οἰκοδομὴ συναρμολογουμένη αὔξει εἰς ναὸν ἅγιον ἐν Κυρίῳ· 22 ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς συνοικοδομεῖσθε εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ ἐν Πνεύματι».

 

Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Λουκ. ι´, 25-37: «25 Καὶ ἰδοὺ νομικός τις ἀνέστη ἐκπειράζων αὐτὸν καὶ λέγων· Διδάσκαλε, τί ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσω; 26 ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτόν· Ἐν τῷ νόμῳ τί γέγραπται; πῶς ἀναγινώσκεις; 27 ὁ δὲ ἀποκριθεὶς εἶπεν· Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ψυχῆς σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος σου καὶ ἐξ ὅλης τῆς διανοίας σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν·28 εἶπε δὲ αὐτῷ· Ὀρθῶς ἀπεκρίθης· τοῦτο ποίει καὶ ζήσῃ. 29 ὁ δὲ θέλων δικαιοῦν ἑαυτὸν εἶπε πρὸς τὸν Ἰησοῦν· Καὶ τίς ἐστί μου πλησίον; 30 ὑπολαβὼν δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· Ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἰεριχώ, καὶ λῃσταῖς περιέπεσεν· οἳ καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν καὶ πληγὰς ἐπιθέντες ἀπῆλθον ἀφέντες ἡμιθανῆ τυγχάνοντα. 31 κατὰ συγκυρίαν δὲ ἱερεύς τις κατέβαινεν ἐν τῇ ὁδῷ ἐκείνῃ, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἀντιπαρῆλθεν. 32 ὁμοίως δὲ καὶ Λευΐτης γενόμενος κατὰ τὸν τόπον, ἐλθὼν καὶ ἰδὼν ἀντιπαρῆλθε. 33 Σαμαρείτης δέ τις ὁδεύων ἦλθε κατ᾽ αὐτόν, καὶ ἰδὼν αὐτὸν ἐσπλαγχνίσθη, 34 καὶ προσελθὼν κατέδησε τὰ τραύματα αὐτοῦ ἐπιχέων ἔλαιον καὶ οἶνον, ἐπιβιβάσας δὲ αὐτὸν ἐπὶ τὸ ἴδιον κτῆνος ἤγαγεν αὐτὸν εἰς πανδοχεῖον καὶ ἐπεμελήθη αὐτοῦ· 35 καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον ἐξελθών, ἐκβαλὼν δύο δηνάρια ἔδωκε τῷ πανδοχεῖ καὶ εἶπεν αὐτῷ· ἐπιμελήθητι αὐτοῦ, καὶ ὅ,τι ἂν προσδαπανήσῃς, ἐγὼ ἐν τῷ ἐπανέρχεσθαί με ἀποδώσω σοι. 36 τίς οὖν τούτων τῶν τριῶν πλησίον δοκεῖ σοι γεγονέναι τοῦ ἐμπεσόντος εἰς τοὺς λῃστάς; 37 ὁ δὲ εἶπεν· Ὁ ποιήσας τὸ ἔλεος μετ᾽ αὐτοῦ. εἶπεν οὖν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως».

Δεν υπάρχουν σχόλια: