HELLENOPHONIA

 Mosca e Costantinopoli divisi su Kiev. E cresce la tension (εφημερίδα Avenire) υπό Andrea Galli

«La questione dell'autocefalia della Chiesa ucraina tocca di riflesso tutto il cristianesimo orientale. Parlano la teologa greca Despo Lialiou e il filosofo russo Arkadij Maler», 17 novembre 2018

 

Οι δικές μου Απαντήσεις εδώ στα Ελληνικά

1. α) Για να γίνει κατανοητό τί σημαίνει αυτοκεφαλία πρέπει να γίνει μία αρχική αναφορά για τη διάρθρωση της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία είναι ένα σώμα από 14 τοπικές εκκλησίες. Οι πέντε από αυτές (Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, Πατριαρχείο Αντιοχείας και η Εκκλησία της Κύπρου, ως Αρχιεπισκοπή, είναι τοπικές εκκλησίες, των οποίων τα όρια έχουν καθορισθεί από τους κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχεται ως Οικουμενικές μόνο τις Επτά Οικουμενικές Συνόδους, οι οποίες είναι κοινές και με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης από την εποχή του Αγίου Φωτίου (πατριάρχης 858-867 και 877-886) και μετά, εκτός από τη διοικητική και πνευματική ευθύνη των λαών που θα γίνονταν χριστιανοί πέραν από τα εδάφη των άλλων Πατριαρχείων, ανέλαβε και την ευθύνη να συγκαλεί τις Γενικές Συνόδους, μία αρμοδιότητα του αυτοκράτορα. Αυτό έγινε γιατί, ιδίως, τα Πατριαρχεία της Ανατολής είχαν καταληφθεί από τους Άραβες, οπότε ένα διάταγμα (έδικτο) του αυτοκράτορα δεν είχε ισχύ σε μία ξένη επικράτεια. Εκτός από το γεγονός ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης ήταν Πατριάρχης της Πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, δύο κανόνες Οικουμενικών Συνόδων, ο 3ος της Β´ Οικουμενικής Συνόδου (381) και 28ος της Δ´ Οικουμενικής Συνόδου παρέχουν στον Οικουμενικό Πατριάρχη το συντονιστικό ρόλο στην Εκκλησία, ιδίως μετά την παράλληλη ιστορία της χριστιανοσύνης σε Ανατολή και Δύση, όπως αυτή σημειώνεται μετά την εποχή του Αγίου Φωτίου και εξής, πράγμα το οποίο δεν αμφισβητήθηκε ποτέ στην Ανατολή.

β) Τον ένατο αιώνα έγινε ο εκχριστιανισμός των σλάβων από τους Αγίους Κύριλλο και Μεθόδιο, και το 988 γίνεται στο Κίεβο ο εκχριστιανισμός των Ρως- Ρώσων από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αρχίζοντας την ιστορία τους οι νεότερες ορθόδοξες εκκλησίες, οι οποίες εξηρτώντο, όπως ήταν φυσικό, διοικητικά και πνευματικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αποτελώντας Μητροπόλεις του.

γ) Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης και την κατάκτηση των εδαφών και των άλλων παλαιών Πατριαρχείων της Ανατολής από τους Οθωμανούς ο Οικουμενικός Πατριάρχης είναι υπεύθυνος για όλους τους κατακτημένους ορθοδόξους και τους εκπροσωπεί στο σουλτάνο. Κάποιοι Πατριάρχες των Ανατολικών Πατριαρχείων εκλέγονται από τη Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και διαμένουν στην Κωνσταντινούπολη και όχι στις έδρες τους.

δ) Το 1589 ο Πατριάρχης Ιερεμίας ο Β´, ο οποίος βρισκόταν σε διετή περιοδεία στη Ρωσία, υπό την πίεση του τσάρου Θεοδώρου παραχωρεί την πατριαρχική αξία στο μητροπολίτη Μόσχας Ιώβ, με τον όρο ότι θα αναγνωρίζει κεφαλή της Ορθοδοξίας το Οικουμενικό Πατριαρχείο, όπως το αναγνώριζαν και τα παλαιά Πατριαρχεία. Ουσιαστικά από το 1589 αρχίζει η ιστορία των νεότερων Ορθοδόξων Τοπικών Εκκλησιών, οι οποίες προήλθαν από το σώμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Στις 12 Φεβρουαρίου 1593 το Πατριαρχείο Μόσχας κατατάχθηκε ως πέμπτο στη σειρά στα Δίπτυχα της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ο Ιερεμίας ήταν ένας λόγιος Πατριάρχης και στη Δύση είναι γνωστός από το διάλογο που έκανε με τους Λουθηρανούς θεολόγους της Τυβίγγης. Εκατό χρόνια μετά επί Πατριάρχου Διονυσίου Δ´, οποίος από το 1671 μέχρι το 1694 έγινε εναλλάξ πέντε φορές Πατριάρχης, σε μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο, το 1686 ανατίθεται στον Πατριάρχη Μόσχας η χειροτονία του Μητροπολίτη Κιέβου υπό τον όρο ότι στη Θεία Λειτουργία θα μνημονεύεται ως κεφαλή ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Ο Μητροπολίτης Κιέβου εκλεγόταν από τον κλήρο και το λαό της Μητροπόλεως Κιέβου και όχι από το Πατριαρχείο Μόσχας. Μέσα στα εκατό επόμενα χρόνια η Ρωσία ως κράτος και ως Εκκλησία προσπαθεί να εμφανισθεί ως εκπρόσωπος των Ορθοδόξων από τη Μόσχα μέχρι τη Μεσόγειο, πράγμα που επιτυχγάνει με τον πρώτο μεγάλο Ρωσοτουρκικό πόλεμο (1768-74), κατά τον οποίο έφτασε η Ρωσία μέχρι τη Βουλγαρία, όπου στο χωριό Kaynardzha υπογράφεται η συνθήκη Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) με 28 φανερά και 2 μυστικά άρθρα. Με τη συνθήκη αυτή οι Ρώσοι αποκτούν το δικαίωμα να κτίσουν δική τους εκκλησία στη συνοικία του Γαλατά, αρχίζοντας να υποσκάπτουν ουσιαστικά την πρωτόθρονη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου με στόχευση πολιτικής επικράτησης σ᾽ όλους τους Ορθόδοξους λαούς. Ουσιαστικά, οι νεότεροι Ορθόδοξοι λαοί, που προήλθαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αποκτούν διπλή καταδυνάστευση, Ρωσική και Οθωμανική. Σ᾽ αυτή την περίοδο έχουμε την αρχή  της διαμόρφωσης της διπλής αντίστασής τους. Το επόμενο διάστημα μεσουρανεί ο Μέγας Ναπολέων και οι διεργασίες στην Ευρώπη, οι οποίες οδηγούν στα νεότερα εθνικά κράτη, τα οποία στο χώρο της Ορθοδόξου Εκκλησίας έφεραν διεργασίες που από το 1839 με πρώτους τους Έλληνες, οι οποίοι έλαβαν Πατριαρχικό Τόμο αυτοκεφαλίας το 1850, θα οδηγήσουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην παραχώρηση αυτοκεφαλίας σε σειρά το 1879 στην Εκκλησία της Σερβίας και αναγνώρισή της το 1920 σε Πατριαρχείο,  το 1885 στην Εκκλησία της Ρουμανίας και το 1925 σε Πατριαρχείο, το 1945 στην Εκκλησία της Βουλγαρίας και το 1961 σε Πατριαρχείο, το 1990 παραχωρείται στην αρχαία Εκκλησία της Γεωργίας η Πατριαρχική τιμή. Η Εκκλησία της Γεωργίας υπέφερε πολύ από τη τσαρική Ρωσία, γιατί για εκατό χρόνια από το 1811 μέχρι το 1917 είχε χάσει την εκκλησιαστική της αυτοτέλεια. Στην εκκλησία της Πολωνίας παραχωρείται από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το αυτοκέφαλο στα 1924, το έτος 1937 στην Εκκλησία της Αλβανίας και το 1998 στην Εκκλησία της Τσεχίας και Σλοβακίας. Στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ως αυτόνομες ανήκουν η Αυτόνομη Αρχιεπισκοπή Φιλλανδίας 1923 και η Ορθόδοξη Εκκλησία της Εσθονίας με Συνοδική Πράξη του 1996.

 

2. Έκανα την προηγούμενη μακρά αναφορά, για να καταστεί κατανοητό σε ένα κοινό που έχει άλλες προσλαμβάνουσες ως προς το τί είναι εκκλησιαστική ενότητα, μονονότι παντού η χριστιανοσύνη έχει τα εσωτερικά της προβλήματα και τις διαιρέσεις. Πρώτα πρώτα πρέπει να γίνει σαφές ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν παρεχώρησε τη Μητρόπολη του Κιέβου στο Πατριαρχείο Μόσχας. Η αναίρεση της πράξης αναθέσεως της χειροτονίας του Μητροπολίτη Κιέβου από τον Πατριάρχη Μόσχας αφορά μόνο στους χριστιανούς της Ουκρανίας και το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε καμία άλλη Τοπική Εκκλησία. Αν λάβουμε, μάλιστα, υπόψιν μας τις ταλαιπωρίες των Ορθόδοξων λαών από τη Μεσόγειο μέχρι τη Φιλλανδία και τους πολιτικούς εκβιασμούς από τη Συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774), τη Ρωσική επανασταση του 1917, το Β´ Παγκόσμιο Πὀλεμο και τις συνέπειές του, ο χρόνος συστέλλεται στις αγωνίες του κάθε ορθόδοξου λαού, και μόνο ως θαύμα μπορώ να θεωρήσω τη διατήρηση της πίστης του και την επιμονή του να ξαναβρεί και να επανέλθει στη ρίζα της Οικουμενικότητάς του. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν είναι παρελθόν, είναι η Εκκλησία που διαφύλαξε τη συνέχεια και των παλαιών Πατριαρχείων της Ανατολής και τη συνέχεια των Ορθόδοξων Τοπικών Εκκλησιών και αυτό όχι μόνο ως εκκλησιαστική διάρθρωση αλλά ως πατερική, λειτουργική, θεολογική, συνοδική πράξη και παράδοση.

 

3. Υπάρχει διαφορά, γιατί το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραχώρησε το 1923 την Αρχιεπισκοπή Αχρίδας στο Πατριαρχείο Βελιγραδίου, όπως και το 1928 τις Μητροπόλεις των λεγομένων Νέων Χωρών, στην Εκκλησία της Ελλάδος το 1850, που είναι κάτω από τη Λάρισα. Οι Μητροπόλεις της Μακεδονίας του Αποστόλου Παύλου, του Αγίου Δημητρίου, όπως και εκείνες της Ηπείρου, της Θράκης, το Άγιο Όρος, ανήκουν πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Εμείς στη Μακεδονία έχουμε πνευματικό προσανατολισμό στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, έχουμε οικογενειακές μνήμες που μας συνδέουν με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και παρόμοιες μνήμες έχουν και οι Ορθόδοξοι σλαβόφωνοι στα Σκόπια. Ποιός μπορεί να τους στερήσει την επανασύνδεσή τους με τη Μητέρα Εκκλησία τους; Από κει και πέρα το πώς διαμορφώθηκε το κράτος τους και το γιατί, θα το μάθουν οι άνθρωποι στον επόμενο αιώνα. Ωστόσο, από εκκλησιαστικής πλευράς, πιστεύω, το ενδιαφέρον είναι ότι πρέπει να λάβουν την κανονικότητα και τη θέση τους οι Ορθόδοξοι της FYROM μεταξύ των Ορθοδόξων, γιατί η πλειονοψηφία των κατοίκων φέρονται ως σχισματικοί. Οι Ορθόδοξοι των Βαλκανίων έχουμε όλοι την ίδια εκκλησιαστική παράδοση, σλαβόφωνοι και Ελληνόφωνοι, και είναι σκάνδαλο να τους αγνοούμε εκκλησιαστικά με το πρόσχημα του σχισματικού. Πιστεύω ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο μετά την πολιτική λύση του ονόματος θα αναζητήσει την πλέον κατάλληλη λύση. Εξάλλου, πρέπει να σημειώσω ότι στη βάση δεν υπάρχει σχίσμα. Στη Θεολογική μας Σχολή στο Αριστοτέλειο φοιτούν φοιτητές και των δύο εκκλησιαστικών οντοτήτων της FYROM, άριστοι φοιτητές όλοι, και κανείς μας δεν διανοήθηκε να τους θεωρήσουμε «σχισματικούς».

 

4. Θεωρώ απαράδεκτες τις εκφράσεις του Μητροπολίτη Ιλαρίωνος εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχη. Εγγίζουν τα όρια του πεζοδρομίου. Αντιλαμβάνομαι ότι οι Ρώσοι χριστιανοί είναι άμαθοι στην εκκλησιαστική τάξη, παρ᾽ όλη την κοσμική ισχύ, γιατί έχουν περάσει κοντά στα εκατό χρόνια απομονωτισμού, λόγω της περιπέτειας με το πολιτικό τους σύστημα, το οποίο δεν μπορούν να αποβάλλουν ακόμη και τώρα. Όταν θα μελετήσουν και θα ισορροπήσουν πολιτικά, θα αντιληφθούν τα δεινά που επισώρευσαν στους αδελφούς τους ομοδόξους. Ο Ρωσικός λαός δεν πρέπει να απουσιάσει από την οικογένεια των Ορθόδοξων λαών, αλλά ούτε και από την Ευρώπη, και οι μονομερείς τους ενέργειες δεν δικαιολογούνται με εντολές που φθάνουν ακόμη και στην ακοινωνησία των απλών κληρικών και των λαϊκών. Αυτό δεν έχει άλλο παράδειγμα στην ιστορία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ούτε στα χρόνια του Σεβήρου Αντιοχείας. Μου θυμίζει τον Προτεσταντισμό του Καλβίνου στο Στρασβούργο.

 

5. Θα δοθεί ο Τόμος της αυτοκεφαλίας στους Ουκρανούς, που θα συγκροτήσουν την Τοπική τους Εκκλησία. Ελπίζω να δείξουν ωριμότητα όλες οι πλευρές, για να θεραπεύσουν τις πληγές τους, αλλά και να δικαιώσουν τους αγώνες των προγόνων τους. Ο Ορθόδοξος κόσμος με τα παλαίφατα Πατριαρχεία, που ζει εδώ και αιώνες σε ένα ανομοιογενές περιβάλλον, φέρει τους τύπους των ήλων του μαρτυρίου και του χώρου μιας εκκλησιαστικής παραδόσεως αιώνων και θα οδηγηθεί, όπως μέχρι τώρα, με τα ίδια βήματα συγκαταβαίνων στις χρείες των ανθρώπων και τις αδυναμίες των αδελφών με την ιεραχική του συγκρότηση.

https://www.avvenire.it/chiesa/chiesa-italiana/mosca-e-costantinopoli-divisi-su-kiev-e-cresce-la-tensione_36257